INDIGENA with Ian D’Agata – Brussels, March 4th, 2018

Thanks to a tip from a winecrazy friend – his name his Steven and he runs this wonderful wine shop in Ghent, Belgium – I could participate in the Indigena Masterclasses, held in Brussels and hosted and presented by mister Ian D’Agata.
This event had as subtitle: “Foreign Mission Tour: Unique  Italian Wine & Food Masterclasses”.
For obvious reasons – namely: the hope that Mr D’Agata will have a look at this article – I will write this one in English…

Ian D’Agata has been speaking and writing about wine for over twenty-five years. An award-winning writer, his Native Wine Grapes of Italy (Ed. University of California Press) was recently named 2015 Louis Roederer International Wine Awards Book of the Year, the first time an Italian wine writer has ever won the award. He is the Scientific Director of the Vinitaly International Academy and Scientific Advisor to Vinitaly International and lectures on wine culture and history in NYU’s Master’s Program in Food Sciences. Ian is the Senior Editor and Head of Development of Europe and Asia of Vinous (USA), the Creative director of Collisioni, Italy’s largest music, literature and enogastronomy festival, and is the italian correspondent for China’s Taste Spirit lifestyle and wine web magazine. He is actively involved in resurrecting forgotten old native wine grapes and having wine made from them again. An award winning wine writer, he has been named numerous times Italy’s best wine writer and was most recently (2016) nominated one of the world’s eight best international wine writers by Les Plumes d’Or, as voted upon by French wine estate owners and winemakers. (

It was an early start that Sunday morning.
Mr D’Agata started by explaining the importance of the conservation of the viticultural heritage of Italy. There are currently over 510 wine grapes known and described in Italy. Each year, about 10 species are identified and added to the list of indigenous grapes. Scientists believe there could be over 500 varietals that are still to be discovered.
In his book “Native Wine Grapes of Italy”, Ian D’Agata describes 461 grape varieties.

The fact that the majority of the wine grapes are less known or even totally unknown, poses a threat. The risk is that a winemaker replaces the unknown, and therefore commercially less interesting, vines with a better known grape varietal, like Sangiovese or Nebbiolo. It is important to respect and protect the biodiversity of the Italian wine landscape.

Ian D’Agata stresses the importance of wine writers and bloggers, that write about lesser-known wines and wine grapes. Barbera, Ruché, Freisa, and even Vespolina or Nascetta (ever heard of those?) have their place in the Italian wine scene. It would be a great loss if in some years they would no longer exist.

The Masterclass event I attended was dedicated to the wines of Asti and Monferrato, in cooperation with the Consorzio Barbera d’Asti e Vini del Monferrato.

Barbera is the main grape in the Asti region.
Barbera wines have deep colour, intense purple with only a slow evolution to garnet as the wine ages. With a high acidity, they are crisp, even citrusy, and very clean. The low or virtually no tannins makes them very good food wines.
Barbera is a grape that loves heat. In hot years like 2003, Barbera wines do better than average Barolos or Babaresco, because Nebbiolo rather likes a cooler climate.

Barbera is one of the most representative grape varieties in Piedmont and covers approximately 30% of the 43 000 hectares of vineyards in the region. Originally from the Monferrato district, the grape variety is cultivated mainly in the provinces of Asti and Alessandria, where it reaches its maximum expression in Barbera d’Asti and Barbera del Monferrato, two wines which were given the denomination of origin in 1970. Barbera d’Asti is a wine linked with old farming traditions, which has succeeded in responding to different needs and tastes. Today it undoubtedly represents, possibly more than any other wine, a constantly evolving product, which grows following new knowledge in the viticultural and oenological field and which, in terms of quality and quantity, can be presented to a public which is both curious, demanding and vast. It is fully deserving of consideration as one of the most important Italian reds and obtains increasing appreciation at international level. (

From the 2000 harvest, within the context of the “Superiore” type of wine, three areas of particular prestige have been created within the production zone of Barbera d’Asti: Nizza, Tinella and Colli Astiani, defined by law as ”subzones”. With restricted territorial identities and even stricter production rules, Barbera d’Asti Superiore is enriched with new, high quality proposals which are recognisable by the wording on the label.  (

Barbera d’ Asti was denominated D.O.C.G. as from the vintage 2008.

The tasting started with 3 unoaked and straightforward Barbera d’ Asti DOCG.

La Torre di Castel Rocchero 2016  and Cascina Castlet 2016 were fruity, clean and everyday wines the latter with some more complexity than the first wine.
Cascina La Barbatella 2016 was a nice wine from older vines (1945), with riper red berry fruit and a fresh acidity.

Michele Chiarlo “Le Orme 16 Mesi” 2015 was oaked for 16 months, as the name of the wine suggests. A good depth and substance, hints of dried black fruit, some vanilla and tobacco, a nice acidity and balanced tannins which contribute to the structure, this wine is a first headlight.
The same goes for the Barbera d’Asti from Fasoglio Carlo “Braia” 2015, a Barbera d’Asti Superiore, which is aristocratic with intense red and black fruit, sage, liquorice. Expressive mouthfeel with a nice fruity acidity and a long aftertaste.
Cascina Castlet “Litina” 2015 is again unoaked, but proves that good Barbera does not need oak at all. Nice and complex, juicy, filled with ripe fruit, velvety tannins. Very nice wine!
La Montagnetta “Piovà” 2015 (Barbera d’Asti Superiore) is rather atypical in this line up, with floral notes and dried flowers, berries, and  herbaceous and peppery on the palate.
The ripe Cascina Brava “Stradivario” 2010 had 18 months of barrique, and is only being produced in the best vintages. The colour is still young, herbs and dried fruit, with a little more tannins than the younger wines we tasted before. Still, I guess it was even better a few years ago.

The second Masterclass showed us some Barbera d’Asti Superiore and ended with two wines from Nizza, the new subzone DOCG in Piemonte.
Garrone 2015 is a bit unbalanced in the oak. Black fruit, leather, and with warming more and more wood and oak aromas appear. Oak dominates the aftertaste, which is a pity.
Boeri Alfonso “Pörlapà” 2015 had 16 months of barrique and originates from a 35 year old single vineyard. Rather complex nose of herbs, dried fruit, ripe cherries and berries. Creamy and juicy, a lot of extract, but also a lot of alcohol. The wine loses it focus due to the overextraction and the warm alcohol.
Boeri Alfonso “Boeri Limited Edition” 2015 is made in Amarone style, using dried grapes. Interesting to taste this style of wine, but this wine is a fruit bomb, and misses finesse and balance. Probably there are amateurs for these kinds of wines, I’m not among them…
Cantine Sociale Vinchio Vaglio “Vigne Vecchie” 2015 is more my kind of wine. Very fine and delicate nose of red berries, cherries, coffee, with a mineral backbone and some earthiness. Subtle but complex and fine, this is a great wine!
La Torre di Castel Rocchero 2013 Barbera d’ Asti Superiore has spend 18 months in 600 liter tonneaus, of which 50% new. Intriguing beautiful fruitiness in the nose, with some wild herbs. Juicy and fresh, with a lot of primary red fruits and herbs. Not overly complex, but easy drinking with a nice substance.
Cantine Sociale Vinchio Vaglio “Insynthesis” 2013 is , in contrast to the “Vigne Viecchie” which I liked, a disappointment to me. Alcoholic, with a lot of evolution, the wine is heavy, overripe and misses balance.
Cascina La Barbatella “La Vigna dell’Angelo” 2014 Nizza DOCG coming from a vineyard planted in 1950 and raised in barrique for 18 months (as the DOCG Nizza requires) is a beauty again. Herbs, berries, white pepper, vanilla, cinnamon, tobacco on the nose. Elegant and aristocratic mouthfeel with a lot of red fruit, delicaty herbacious and integrated oak. Very nice.
Even more beautiful is the Michele Chiarlo “Cipressi” 2015 Nizza DOCG with subdued aromas of cherries, raspberry, red berries and blackberry. Modest oak, well integrated. Sublte and soft on the palate, with salinity. A lot is going on here. Pure and delicate fruity aftertaste. Great wine!

The first Masterclass in the afternoon is all about Ruchè.
Ruchè is a medium aromatic grape, with a pungent florality and spicy aromas. It has low acidity but it can attain a phenolic richness to give the wine structure.
In Piemont, this grape variety is cultivated (not very widely) in the province of Asti, in the Castiglione Monferrato area and a few neighbouring municipalities. D.O.C. since 1987, thanks to its original quality, its success has grown over the last decade, consolidated by the prestigious recognition of Ruchè di Castagnole Monferrato DOCG in 2010.

All six wines in this Masterclass are Ruchè di Castagnole Monferrato DOCG.
Garrone 2016 is rather simple with a high acidity that is currently rather unbalanced.
Poggio Ridente San Marziano 2017 (!) has aromas of roses, carnation, blueberry, some green banana and rosehip. It shows more structure than the first wine, although the tannins are a bit dry.
Cantina Bava 2016 is intense aromatic, with flowers, violets, cinnamon and coriander, and a lot of primary red fruit. Although frisky and fresh in the start, the sweetness in the middle brings the wine out of balance.

Bersano “San Pietro Realto” 2016 is equally aromatic, with floral and some vegetal aromas, nutmeg and pepper. After a soft start, the wine becomes a bit rugged towards the end. The acidity is not (yet) integrated, and the tannins are a bit rough.
Two wines of Luca Ferraris, of which the winemaker is present, at presented the end of this Masterclass.
Luca Ferraris “Clàsic” 2016 has nice aromas of red berries, green herbs, vanilla, muscat, red flowers, and some alcohol. After a juicy start the structure becomes rugged again, with acidity and tannins that are not in balance with each other. This will probably work out in future, when the wine becomes riper.
Luca Ferraris “Vigna Del Parroco” 2016 on the other hand is wonderful. Highly aromatic with red and little black berries, cherries and strawberry, roses, violet, jasmine. A little wood is also present. Fruity and subtle start with great juiciness. Some oak contributes to the structure, which has a balanced acidity and soft tannins. Nice wine.

In the last Masterlass we go indigenous. Some rare varietals and appellations will get poured in the glasses, for most of the audience a complete surprise.

Poggio Ridente Albarossa “del Marusé” 2015 Piemonte DOC.
Albarossa is a crossing, originally thought to be of Nebbiolo and Barbera, but later studies showed that this was wrong. The actual crossing is between Barbera and a French grape called Chatus.
Concentrated opaque colour, purple. Dark berries and black cherries, almonds and tobacco. A big wine, with loads of black and dried fruit, smooth acidity and rather soft tannins. The overall impression is somewhat undefined. I wrote “what’s the point here?”.
Fasoglio Carlo “Eclisse” Albugnano DOC 2015.
Albugnano is actually the name that winegrowers in Asti give to the Nebbiolo grape, so this is like Nebbiolo d’Asti.
Expressive floral, pepper, herbs, earthy. The fruity sweetness combines with the firm acidity and the tanninic structure makes this wine hard, green and angular. Not really my cup of tea.

Two Freisa wines next. Freisa is an old Piedmont grape variety popular throughout the whole Monferrato Astigiano district, but the best conditions for cultivating this variety are in the northern part of the province of Asti. Freisa d’Asti doc can be made in a range of versions, with or without maturing in wooden barrels, and if the grapes are carefully selected and the wine is kept in the cellar for at least a year, it can bear the “Superiore” mark. (

Cascina Gilli “Arvelé” 2015 Freisa DOC is made from grapes that are kept on the vine so that they are dried by the air (appassimento).
Dark colour. Serious and clenched, vinous, with ripe black fruit, dried fruit, herbal bouquet, butter. Subtle and juicy with some green hints and dried and candied fruits, dates and round tannins. Long, strong aftertaste with loads of dark fruits. Beautiful.
La Montagnella “Bugianen” 2014 Freisa Superiore DOC is produced with dried grapes in Amarone style. Complex in the nose, blackberry and blueberry, etherical herbs, clove, white pepper, blue cheese and oak. Dried black fruits and ripe cherries and plums. The tannins are round but very present at the end. Warm, ripe and firm mouthfeel. Nice wine, but I wonder how it will evolve over some years.

The last wine is quite a surprise. Cascina Gilli Malvasia di Castelnuovo Don Bosco DOC 2017 is made of red sparkling wine made from Malvasia di Schierano grapes.
Slightly sparkling raspberry colour. Intense flowers and fruits, red berries, roses, cinnamon, white cherries. Very fresh and pleasing. After a sweet and light start kicks in a nice acidity, and all this is covered with juicy red berries and cherries. Nice, juicy, pleasant wine. Only 5,5% Alc!




It was a pleasure and an honor that I could participate in this event.
Many thanks to organisers Alice Bown and Sophie Smagghe for the professional management of the day, co-host Janna Rijpma and of course to Ian D’Agata for sharing his outstanding knowledge and for his enthousiasm.



28 mei 2017 – Jurançon

Jurançon. De Sud-Ouest.
Aan de voet van de strenge en harde Pyreneeën glooien de heuvels zacht en lieflijk.
Weiden en bosperceeltjes, landbouw en veeteelt delen het landschap met hellingen vol wijnstokken. Hier en daar een boerderijcomplex of een kerkje, traditioneel opgetrokken uit natuursteen en met leien dak.
In de herfstzon kleuren de druiven goudgeel, in harmonie met de kleuren van het woud en het graan.
Vanaf de wijngaarden heb je steeds zicht op de imposante bergketen van de Pyreneeën aan de horizon. Een warme wind waait door de druivenranken, en droogt de regen van eerder op.

Het mag duidelijk zijn: de wijnstreek Jurançon is in meer dan één aspect opmerkelijk.
De streek staat onder invloed van verschillende klimaatfactoren. De druivensoorten die hier groeien komen amper elders ter wereld voor. De late oogst, het indrogen van de druiven aan de wijnstok, de combinatie van hoog suikergehalte met hoge aciditeit maakt dat de geproduceerde wijnen hier een uniek karakter krijgen.


Even de feiten op een rijtje:

Jurançon is een AOC van de “Sud-Ouest”: het zuidwesten van Frankrijk.
Het is een oude appellatie, een van de eerste AOC’s in Frankrijk, en al sinds 1936 erkend voor de productie van zoete witte wijn.
In 1975 kreeg men de AOC voor Jurançon Sec. De vermelding “vendanges tardives” mag sinds 1995 toegevoegd worden.

In oppervlakte eerder klein, met amper 1200 ha wijngaard, is Jurançon goed voor een productie van zo’n 47000 hl wijn per jaar. 70 % van de productie is Jurançon moelleux, 30% Jurançon sec.

De belangrijkste druivenrassen zijn Petit Manseng en Gros Manseng, die samen meer dan 90% van de aanplant uitmaken. Andere toegelaten druiven zijn Courbu blanc, Petit Courbu, Camaralet de Masseube en Lauzet.
De beide Manseng druiven (het zijn geen familieleden, ondanks de gelijkende naam) hebben een dikke schil, die bestand is tegen grijsrot (pourriture grise) en pourriture noble (Botrytis). Daardoor kan men de druiven lang laten hangen en laten indrogen aan de stam (passerillage sur souche).

Petit Manseng heeft kleine druifjes, is heel resistent tegen rot, en kan dus lang hangen en hoge suikergehaltes bereiken zonder aangetast te worden. Tegelijk behoudt de druif een hoge aciditeit.
Gros Manseng is eveneens vrij resistent tegen rot. Ook deze druif behoudt, zelfs overrijp, een hoge aciditeit, maar zal zelden zo’n hoog suikergehalte bereiken als de Petit Manseng.
Courbu blanc wordt af en toe mee gebruikt in de assemblage, hoewel de druif vroeg rijp is, en wel gevoelig is aan grijsrot. De oogst en het wijnmaakproces wordt er gecompliceerder door.
Camaralet de Masseube en Lauzet vindt men nog maar zelden.

Voor de oogst van Jurançon sec mag één plukgang volstaan. Voor Jurançon moelleux zijn minstens twee tris verplicht, en de oogst gebeurt voor beide wijnen manueel.

De wijnstreek ligt aan de noordelijke voet van de Pyreneeën, net ten zuiden en ten westen van de stad Pau, waar het landschap heuvelachtig is.
De wijngaarden liggen erg versnipperd in een landschap van traditionele polycultuur met bossen, velden en landbouwgronden. Door hun hoge ligging op de toppen van de heuvels en tegen de steilste hellingen bepalen ze wel het uitzicht van de streek.
Geologisch kan men de ondergrond opsplitsen in drie sectoren:
– het noordoosten wordt bepaald door de Poudinge de Jurançon, een conglomeraat van kalksteenkiezels en kiezelhoudende klei, dat onstond tijdens de vorming van Pyreneeën;
– in het zuiden domineert Flysch, een sedimentair gesteente met afwisselend harde lagen (zandsteen of kalk) en zachtere lagen (klei of zand), ontstaan uit mariene afzetting gedeponeerd voor en tijdens de vorming van de Pyreneeën
– in het westen is de bodem veel meer gedifferentieerd, met Poudinge, Flysch, hoge gesteentelagen met kiezels en vooral molasse, een zacht gesteente van kalk en zand met organisch materiaal.

Het klimaat wordt bepaald door enkele uiteenlopende invloeden.
Er is enerzijds de nabijheid van de Pyreneeën, die een streng bergklimaat veroorzaken, voornamelijk vroeg in het voorjaar (vorst in het voorjaar). De nabijheid van de Atlantische oceaan zorgt voor een milderende factor, en brengt regen. En we zijn tenslotte in het Zuiden, waardoor de zomers warm kunnen worden, met de typische warme nazomer, de été indien.
De streek kent een hoge jaarlijkse neerslag (1200 mm), verdeeld over heel het jaar, zonder droge periode. Zonneschijn is gemiddeld (1900 uur/jaar), maar de warme en droge zuidenwind (Foehn, Föhn) waait gemiddeld 1 op 3 dagen in de lente en de herfst.
Het belang hiervan mag niet onderschat worden: de lucht wordt er door gedroogd, de wind zorgt voor goede ventilatie tussen de wijnstokken, de temperatuur stijgt en de wolken worden verdreven waardoor er meer zoninval is.

De specifieke geomorfologie van de regio, met steile hellingen en de zuidelijke expositie, samen met het klimaat (warmte, zonneschijn, goede waterhuishouding in de wijngaard) bevorderen het rijpingsproces van de druif tot in het stadium van de “surmaturisation”: de druiven worden overrijp. Zowel de Gros Manseng maar vooral de Petit Manseng zijn laatrijpende soorten, en zijn aangepast aan het plaatselijke klimaat door hun dikke schil. Ze vertonen ook een goede weerstand tegen grijsrot en edele rot zijn daardoor geschikt om op een gezonde manier tot overrijpheid te komen. De warme zuidenwind die in de herfst warme en droge lucht meebrengt draagt hier in grote mate toe bij.

De wijnbouwers stimuleren deze condities nog door de druiven heel laat te oogsten. De druiven beginnen daardoor aan de stok in te drogen en te verschrompelen, waardoor het hoge suikergehalte nog toeneemt en de aciditeit van de druif bewaard blijft. “Passerillage sur souche” is dan ook een gangbare techniek hier om druiven te oogsten die voor de grote zoete wijnen bestemd zijn.
De wetgeving verplicht ook een manuele oogst in meerdere oogstgangen voor de zoete wijnen (niet voor de productie van Jurançon sec).

De rijpheid van de druiven is ook bij wet bepaald: voor Jurançon is een suikergehalte in de most vereist van minimaal 247 g/l voor de Petit Manseng en 230 g / l voor de andere soorten. Voor Jurançon sec is het gehalte bepaald op 187 g/l. Voor wijnen met vermelding “vendanges tardives” moeten de druiven minstens 281 g/l suiker in de most bevatten.

De degustatie

Op een warme zondagnamiddag eind mei schoven we met tien aan aan de proeftafel bij Stefaan Soenen. Al menig memorabel moment mocht ik meemaken aan deze grote proeftafel.
Voor deze themadegustatie over Jurançon is Stefaan ruim een jaar bezig geweest om relevante wijnen te verzamelen.
Opvallend: geen van de aanwezige proevers verklaarde zich vertrouwd met de wijnen van Jurançon. Onterecht, bleek achteraf: de wijnen waren van hoog niveau, en het kennen meer dan waard.

Zes droge en zeven zoete wijnen zullen de revue passeren. Niet alle wijnen zijn Jurançon: in de buurt ligt Madiran, waar men ook witte wijnen maakt van beide Manseng-druiven, en onder de appellation Pacherenc du Vic Bilh op de markt komt.

De wijnen komen blind op tafel, iets onder de ideale drinktemperatuur, maar door het warme weer komt dat in het glas snel goed.

De droge wijnen

1- Laffitte-Teston Cuvée Ericka 2014 – Pacherenc du Vic Bilh.
70% Petit Manseng, 20% Gros Manseng, 10% Petit Courbu.
Mooie kleur, brons-goudgeel fonkelend.
Ingetogen en bedeesd, licht oxidatief in de neus, gedroogd geel fruit, honing, druivig. Pompelmoes, zeste van sinaas, harsig en nootjes.
In de aanzet licht zoet, kruidig met een honingtoets. Peperig en groene kruiden. Goed omkaderende aciditeit.
Wat uitdrogend naar het einde toe, lichte tanninegevoel.
Een “opgevoede” wijn, houtgerijpt, met het fruit op de achtergrond, elegant met een stevige zuurstructuur.

2- Lapeyre 2013 – Jurançon sec
100% Gros Manseng
Donker goudgeel.
Floraal, bloemenwei, paardenbloem, bloemenhoning. Kweepeer en abrikoos. Later ook citrus en agrume.
Minerale aanzet met rijp fruit, stevige (tannine)bitters en zuurtjes. Gefocust met structuur en gelaagdheid. Ziltigheid.
Licht drogend in afdronk, met pompelmoesbitters en zuivere aciditeit.
Rond de tafel spreekt men van een “funky”rock’n roll wijn.

3- Camin Larredya “Le part davant ” 2014 – Jurançon sec
50% Gros Manseng, 35% Petit Manseng, verder Petit Courbu en Camaralet, deels op inox en deels op eik.
Intense goudgele kleur.
Etherische neus, apothekerskastje, okkernoot. Kruidig, naar het fruit moet gezocht worden.
Eenvoudig in aanzet, bescheiden rijp geel fruit, minder elegant. Veel hout en te weinig vulling. 
De wijn zit (nog?) hoekig in elkaar. Weinig enthousiasme over deze wijn.

4- Lapeyre “Vitatge Vielh” 2011 – Jurançon sec
50% Gros Manseng, 40% Petit Manseng, 10% Petit Courbu. Fermentatie op hout en nog 1 jaar op droesem in foeders.
Licht goudgeel, gekleurde rand, concentratie.
Vineuze neus met evolutieve toets. Rokerigheid. Honing, konfijt en sinaas. Hier is fruit voldoende aanwezig, wel rijp, gedroogd en geëvolueerd.
Boeiend en mooi in de neus.
Krachtige en droge aanzet, stevige wijn met veel materie en korreligheid. Rijp gedroogd fruit, tannines. Na opwarmen meer zeste en romigheid.
Stevige structuur, verfijnde frisse zuren.
Lange afdronk met gekonfijte indrukken en goede zuurstructuur. Grote wijn.

5- Clos Lapeyre “Cuvée Vitatge Vielh” 1999 – Jurançon sec
60% Gros Manseng, 30% Petit Manseng, 10% Petit Courbu. Fermentatie op hout en nog 1 jaar op droesem in foeders. Botteling na 2 winters.
Geconcentreerde oranjegele kleur, verkleuring naar amber.
Oxidatief, nootjes, honing, sherry, ziltigheid. Potpourri van gedroogde sinaasschillen, dadels, vijgen, caramel. Fijn en heel zuiver.
Evolutief maar zuiver en fris mondgevoel, met een sherry-toets en ziltigheid. Frisse zuren tillen de wijn op. Elegant, gebalanceerd en lichtvoetig.
Lang in de mond, fijn, complex en groot. Lange fijne afdronk.
Kortom: het mag duidelijk zijn dat hier gesnuffeld, geproefd en genoten werd. Stefaan spreekt van een Vin de Paille in (gort)droog, héél bijzonder.

6- Domaine Larredya 2000 – Jurançon sec
Amberkleurig, iets lichter dan voorgaande.
Ingehouden, ziltig en minerale neus. Licht oxidatief, sinaasappelmarmelade, honing, grasveld. Kruidig (kardemom).
Rijp mondgevoel in een natuurlijke stijl. Lichtvoetig met aciditeit, veel finesse maar iets minder materie dan vorige wijn. Speels, fijn en complex.
Lange afdronk, strak, met romige impressies en fijne zuurstructuur. 
Ongrijpbare, avontuurlijke wijn. Boeiend!

De zoete wijnen

7- Lafitte 2013 – Jurançon

8- Clos Lapeyre 2014 – Jurançon
60% Gros Manseng met de eerste trie van Petit Manseng (40%). 70 g/l restzoet.
Licht goudgeel met wat evolutie. Rijpe sinaas, ananas en citroen. Rechtlijning en wat eenvoudig., zowel in de neus als in de mond.
Bescheiden aciditeit, die los staat van het zoete. Eerder banale en monotone wijn.

9- Clos Lapeyre 2012 – Jurançon
Zelfde wijn als vorige, maar 2 jaar ouder.
Goudkleurig met concentratie tot aan de rand.
Sinaas, gedroogd fruit, zoet kruiden, honing, ananas, mineraal.
Sappig en zoet in aanzet met goede aciditeit en pikante kruidigheid. Structuur en elegantie met goede spanning.
Afdronk met kruidigheid onder het zoete en de zuurstructuur. Mooi gemaakte wijn.

Een vreemd verschillend duo, waarbij de 2014 wellicht nooit het niveau van de 2012 zal halen. Moeilijk ergens anders aan zo’n prijs (14 à 15 €) zulke friszoete wijn als deze instap Lapeyre 2012 te vinden.

10- Domaine Cauhapé “Ballet d’ Octobre” 2013 – Jurançon
70 % Gros Manseng et 30 % Petit Manseng.
Bijna fluorescerend citroengeel.
Reductieve neus eerst: ei, solfer. Nadien eik en hout, en marsepein.
Romig en fris in aanzet, maar zit wat hoekig in elkaar nu. Mist momenteel wat elegantie, blijft hoekig.
In afdronk tannines merkbaar, materie, maar wat plakkerige suiker.
De wijn is nog on-af en niet versmolten. Er zit veel in maar is momenteel waarschijnlijk te jong en moet zich nog vormen. Toch potentie voor de toekomst.

11- Domaine Bellegarde “Cuvée Thibault” 2000 – Jurançon
100% Petit Manseng, late oogst na passerillage, opgevoed op barriques.
Amberkleurig, oranjegeel, met concentratie.
Rozijnen en nootjes, boenwas, marsepein, karamel, bruine suiker. 
Oxidatief zoals een oloroso.
Frivool diep en complex in de mond, met rozijntjes, koffie, karamel en nootjes. Zoet en niet-zoet tegelijk. 
Het restzoet is geïntegreerd en nog amper merkbaar.
Speels en dens en elegant.
Heerlijke wijn, met grote lengte in afdronk.

12- Laffitte-Teston 1999 – Pacherenc du Vic Bilh
100% Petit Manseng op nieuwe eik.
Donker okergeel tot oranje.
Nootjes, pinda’s, harsig en turfig. Licht oxidatief, ziltig, doet aan de oceaan denken. Opgelegde citroen en zeste na opwarmen.
Rijp in de mond, maar blijft wat plakkerig zonder veel spanning. 
Overrijp fruit en stoffigheid. 
Interessante wijn in de neus, maar dat komt niet tot uiting in de mond, waardoor het geheel toch wat tegen valt.

13- Domaine Camin Larredya “Cuvée François” 1995 – Jurançon
100% Petit Manseng, van de tweede oogstgang, 100 g/l restsuiker en 7 g/l aciditeit.
Complexe reductieve neus met volatiele zuren, prikkelend. Aards en truffel. 
Door de hoge zuren moeilijk te beoordelen. Zure ananas, exotisch fruit, wat hard.
Apart karakter, ook in afdronk, met ziltigheid en pepertje.
Stefaan laat de volgende dag weten dat deze wijn “…op dag twee tot winnaar uitgeroepen wordt door zijn uiterst complexe aroma’s van champignon, onderhout, iets gerookt à la cognac, honing, zoute nootjes, karamel, kruidig-peperig, geweldig (gisteren iets meer vluchtig)

we proefden een reeks wijnen die zowel in droog als in zoet met weinig te vergelijken zijn. En datkan alleen maar toegejuicht worden.
De betere wijnen vertonen karakter, hebben diepgang met veel elegantie, met de kenmerkende tannine in afdronk.

Wie beter dan Stefaan Soenen mag het laatste woord:
Jurançon droog: jazeker! En de eikgerijpte versies (blends Gros & Petit Manseng, met overwicht Gros) rijpen prachtig! Typisch: prachtige zuren, beetje tanninekorrel met bittertje, associaties met Amontillado (droge vijg-dadel) en Madeira (zuren!), maar zonder de compacte penetrante aroma’s… De gerijpte zoete wijnen op 100% Petit Manseng en eikgerijpt, geoogst november/december in tweede of derde trie: magnifiek! Vin de Paille uit de Jura, in zijn friste vorm, benadert voor mij dit smaaktype. Interessant, want helemaal anders gemaakt: vroeg geplukt en gedroogd (Jura) in plaats van laat geoogst en gedroogd aan de stok (Jurançon).
En Stefaan eindigt met deze goede raad: “Nu naar de winkel en Jurançon kopen! Wat een uiterst originele wijnstreek is me dat! In wit vind je er alles aan aantrekkelijke prijzen. Belangrijk: wil je grote wijn, dan moet je ze jaren wegleggen in je kelder. Echt de moeite om daaraan te beginnen. Een jaar of 3-5 rijping maakt al een mooi verschil.



Priorat, Montsant, Zuid-Frankrijk en een zijsprongetje naar het Heuvelland (19 november 2017)

Didier verkende afgelopen zomer de Noord-Spaanse wijnstreken Priorat en Montsant, en presenteerde voor de aanwezige (Z)Wijntjes enkele van zijn ontdekkingen.
Maar niet alleen de vertrouwde Gentse proevers zaten rond de tafel, ook Erik, de wijn-en reisbuddy van Didier was aanwezig, én speciale gast Jan Reynaert, amateur wijnmaker uit het Heuvelland, kwam enkele van zijn wijnen presenteren.
Het werd een eclectische selectie wijnen, en voor de duidelijkheid zal ik de Belgische wijnen van wijngoed Reyngaard apart behandelen, onderaan dit artikel.

De wijngeschiedenis van Priorat en Montsant:
De Spaanse wijnregio’s van Priorat en Montsant zijn twee goed verborgen pareltjes, gelegen op slechts anderhalf uur ten zuiden van Barcelona en ten oosten van Tarragona, in de meest zuidelijke provincie van Catalonië. Ze liggen genesteld aan de voet van het Montsant-gebergte, waarnaar de DO Montsant is genoemd.
De naam “Priorat” is afgeleid van het eerste kartuizerklooster op het Iberisch schiereiland, gelegen in de stad Scala Dei (of “Stairway to God” in het Catalaans), precies in het hart van het hedendaagse Priorat. Dit klooster, dat nog steeds zijn oorspronkelijke naam “La Cartoxia” draagt, had destijds een “prior” die regeerde over zijn territorium (zijn “priorato”).
Men maakt hier al wijn van in de pre-Romeinse tijd, getuige de veelheid aan “murros”, oude met rotsen omzoomde terrassen, die uit die periode stammen.
Gedurende het Moorse tijdperk, van ongeveer 700 na Chr. tot 1153, viel de wijnproductie terug, en ging men amandelen, olijven en hazelnoten verbouwen.
In 1163 werd “La Cartoixa” gesticht in de stad Scala Dei, en dit betekende het begin van een periode van grote welvaart in de regio.
Tijdens deze tweede periode van de wijnproductie in Priorat/Montsant werd zoveel wijn geproduceerd dat tegen het midden van de 14e eeuw meer wijn werd geëxporteerd dan ter plaatse werd verbruikt.
Met de invasie en verspreiding van phylloxera in 1879 wankelde de economische stabiliteit van de regio, en stortte dan volledig in, met een massale uittocht tot gevolg, vermits de welvarende cultuur die enkel gebaseerd was op wijnbouw, ten einde kwam.
Het duurde enkele decennia vooraleer de heraangeplante wijngaarden weer wijn voortbrachten. In eerste instantie werd “kruikwijn” (“Granel”) geproduceerd. De kwaliteit nam toe, en na verloop van tijd produceerden men hier weer wijnen met zo’n bekendheid dat de comarca Priorat in 1954 als een officiële “Denominación de Origenes” werd benoemd.

© World Atlas of Wine

Montsant en Priorat zijn geografisch en historisch vervlochten wijnstreken. Montsant is een relatief klein D.O. gebied, dat Priorat vrijwel volledig omringt. Priorat is ook niet groot: zo’n 1800 ha aan wijngaard vindt men hier, het omringende Montsant telt ongeveer 1200 ha.
Het klimaat gaat vanaf de kust over van een mediterraan over in een meer continentaal klimaat met droge, hete zomers. De neerslag, gemiddeld 650 mm per jaar, valt vooral in september en oktober. In het zuidelijk deel van Montsant is het wat gematigder dan in Priorat, wat de kwaliteit van de wijnen ten goede komt.
Beide wijnregio’s zijn gebieden met indrukwekkende, steile rotspartijen. De typische bodem is de Llicorella, verbrokkelde leisteen met een groot aandeel kwarts.
Wit: garnacha blanca, chardonnay, macabeo (viura), pedro ximenez…
Rood: garnacha tinta, cariñena (carignan, mazuelo of samso), syrah, cabernet sauvignon, merlot,…

Over naar de degustatie.
We kregen 13 wijnen te proeven, waarvan 6 uit Spanje, en uiteraard zou de rode draad de themagebieden Priorat/Montsant zijn.
Ik zei het al: het werd een eclectische selectie, waarin soms die draad een beetje verloren ging, omdat steeds (volgens traditie bij dit proefgroepje) de wijnen in duo werden voorgesteld – telkens werd een Franse wijn tegenover de Spaanse gezet-, en de nodige aandacht besteed werd aan de Belgische wijnmaker die een aantal van zijn wijnen kwam voorstellen.

Er werd afgetrapt met een schuimwijn.
Licht strogeel, fijne pareling, met in de neus brood, gist, groene kruiden, en wat vegetaliteit (okkernoot, kastanje). Stevige inzet met frisse zuren. Groene peer, appel, ziltige mineraliteit. Valt een beetje weg in het middenstuk. Zachte en droge afdronk.
1- Deze mooie schuimwijn (87 pt) was de Mar de Frades Brut Nature, gemaakt van 100% Albariño. Mooie schuimwijn, ter plaatse aan ongeveer 14€ een koopje, hier aan 25€ tot 30€ veel te duur verkocht.

Er komt een duo rosé in het glas.
De eerste wijn is licht van kleur, uienschil, en vertoont primair rood fruit, snoepjes, rode bessen, roze pompelmoes en banaan. In de mond peer, wit fruit en rode besjes. Een beetje boerse afdronk, niet verfijnd. 
2- Deze La Grange Classique Rosé IGP 2016 (5,9€, 85 pt) wordt ruimschoots overklast door de
3- Wijngoed Reynaard Regent 2016. Maar daarover straks dus meer.


Het volgende duo gaat onder de noemer “lichte witte wijn“.
Eerst een wijn met een waterige, bleke kleur. Animaal, gistig, gedroogd fruit als dadels en vijg, ook wat rood fruit. Gistigheid ook in de mond, met wat fruitzoet in aanzet, medicinale toets. Mist evenwicht en zuiverheid. Moeilijke wijn, niet het klassieke smaakpatroon.
De tweede wijn is licht strogeel. Ingetogen neus klassiek, mineraal. Wit fruit en bloemen, kleine kruidigheid. Romig en vol in de mond, met saliniteit en balans. Mooie, zuivere zuurstructuur. Zalvend mondgevoel. Lange afdronk, pepertje, wit fruit, mooi.

Er heerst wat verwarring als de wijnen uiteindelijk worden onthuld. De eerste wijn wordt eerst als de Spaanse aangekondigd, maar blijkt dan toch de Belgische te zijn.
4- Wijngoed Reyngaard Belgisch Wit 2016, 75% Pinot Gris en 25% Auxerrois. Later hierover meer.
De tweede wijn krijgt van mij 89 pt, de Guia Penin 2017 geeft me gelijk, het is de
5- Cellar Masroig Pinyeres Blanc 2016 DO Montsant, en kost ter plaatse amper 6,60€. 100% granacha blanca, geproduceerd door de grote coöperatieve (500 ha wijngaard in DO Montsant!) in El Masroig. Je kan hem in België kopen aan 9€ ongeveer, en dit is de wijn zeker waard.

Duo 3 staat voor stevig wit, en bestaat uit een Prioratwijn tegenover een wijn uit de Languedoc.
6- is donker goudgeel. Ingetogen finesse, geeft eerst weinig prijs. Appel, wat nootachtig
Later een mooie floraliteit, druivig, droesem.
Complexe aanzet met perzik, appel, en weer die nootjes. Droog maar niet oxidatief, wel veel complexiteit. Houtimpressies. Lange, vineuze afdronk, ook hier een fijne complexiteit. Heel mooie wijn.
Celler Clos 93 Parèntesis 2016 (DOC Priorat) is gemaakt van 70% granacha blanca en 30% pedro ximinez (de nootjes!!), en krijgt 8 tot 9 maanden rijping op oude Franse eik.
89 pt, en aan 15€ (ter plaatse) zijn prijs meer dan waard.

7- komt stralend goudgeel in het glas. Opgelet, zoals steeds weerspiegelen de proefnotities mijn persoonlijke smaak. Want: de wijn is evolutief, oxidatief, en wordt overheerst door houtlagering. Onderliggend met goede wil breed geel fruit. Ook in de mond houtgedreven, zelfs tannineus. Overgelagerd en boertig, boterig en oxidatief. Kleine kruidigheid, ferme bitters. De afdronk? Hout en hout…
Er wordt wild geraden naar de druivensoort. Ook al geen goed teken, want deze… chardonnay uit de Languedoc vertoont weinig chardonnay-karakter.
Domaine de Perdiguier Cuvée d’En Auger 2008 (Vin de Pays Coteaux d’Ensérune)
Mijn persoonlijke score is 84, nochtans vindt de meerderheid aan tafel dit best een okee wijn.

Duo 4, en hiermee schakelen we over naar rood.
Didier vertelt ons dat er een Montsant tegenover een Languedocwijn wordt geschonken.
8- is donker en ondoorzichtig, maar de neuzen gaan omhoog: kurk… Wie door durft te proeven merkt: dit zou een klasserijke wijn geweest zijn. Helaas, kurk dus.
Cellar Masroig Les Sorts Vinyes Velles 2013 DO Montsant.
9- donkerrode kersenkleur. Fijne en minerale neus, bramen, pruimen, gedroogd en zwart fruit. Tabak, thee, groene kruiden.
Zacht rijp fruit in aanzet, wat evolutie. Rustiek in de mond, met zuurtjes, kruiden en zwart fruit, pepertje ook. Alcohol en tannines drogen wat uit.
In afdronk pepertje, en rijp zwart fruit. 86 pt
Mas de Pountil “L’Authentique” Coteaux de Languedoc 2010, komt uit de Terrasses de Larzac en is gemaakt van Carignan en Mouvèdre.

In duo 5 komen twee monocépages.
10- ondoorzichtig donkerrood. Rijp zwart fruit en kruidigheid, ingetogen, al wat tertiaire toetsen. Vlezigheid, cassis, bosbes, vanille.
Krachtig en rijp, complex, kruidig. Gedroogd zwart fruit, veel sappigheid.
In afdronk ook sappig en krachtig, warm, met verfijnde tannines. Lang. Mooie wijn. 90+ pt
Celler Clos 93 L’exclamació 2014 DOC Priorat kost wel 24€ op domein. Eerder zeldzaam: een 100% Syrah-Priorat.

11- is ook ondoorzichtig, bijna zwart. Rijp fruit, peperig, groene kruidigheid, lactische toets. Zachter fruit, wat yoghurt. Rokerig.
Sappig en complex, met peperigheid, fraicheur, stevige tannines. Zwart fruit en kruiden in de mond.
Stevige, krachtige wijn. Afdronk met stevige tannines, lang, beetje drogend.
Gelijkspel, deze krijgt ook 90 pt van mij.
Cave de Tain Hermitage 2010 vertoont wel alle klassieke Syrah kenmerken van een wijn uit de noordelijke Rhône. Duur: 26,38€ op de coöperatieve.

Een monocépage versus een superblend in het laatste duo, duo 6. Het zou om een Priorat en een niet-Franse wijn gaan.
12- Bruinrode kleur aan de rand. Hout en vanille, kruidigheid, zoethout, mineraal.
Rijp gedroogd fruit, goede zuurstructuur, zacht en suave mondgevoel. Veel fraicheur.
Wat evolutief, ouderdom, karamel, gestoofde groenteschotel.
Afdronk met lengte, zachte tannines, finesse. Grote wijn, maar op dronk. 92 pt
Door de zachtheid en de kruidigheid word ik op het verkeerde been gezet. Ik blijf “grenache” volhouden terwijl de anderen al lang in Italië zitten. Ze hebben gelijk:
Terredavino Essenza 2007 Barolo. Uiteraard 100% Nebbiolo, uit een groot jaar. Ik ben verbaasd over de zachte structuur en de evolutie in deze wijn. En beschaamd dat ik de Nebbiolo niet herkende. 34€.

13- Nog bewaarde kersenrode kleur. Groene kruiden, lijm, velpon, rood en zwart fruit, gebald maar overrijp.
Rijp en zwoel in de mond, veel alcohol, mist finesse. Stevig, zwaar, zoetig, tanninerijk. Dit doet denken aan nieuwe-wereld. 88 pt
Buil & Giné Pleret 2007 DOC Priorat, 30% Grenache, 30% Carignan, 20% Merlot en 10% Syrah. Een superblend, inderdaad. Maar aan bijna 40€ veel te duur voor wat we in het glas krijgen.


Maar laten we niet vergeten dat ook Jan Reynaert, amateur wijnmaker van wijngoed Reyngaard, aan tafel zit en enkele proefflesjes heeft meegebracht.
Jan maakt deel uit van een culinaire familie, en heeft zelf, als zoon van een meesterkok, aan het fornuis van diverse goed aangeschreven restaurants gestaan. Tegenwoordig is hij traiteur, daarnaast lesgever aan Syntra, en dus ook amateur wijnmaker op zijn microdomein in Dranouter (Heuvelland).
Micro, want amper 300 wijnstokken, met vooral Regent en enkele rijen Auxerrois en Pinot Gris.
Jan is ook een begeesterend verteller, zoals de foto hiernaast aantoont.

De flessen die hij meebrengt hebben geen gedrukt etiket. De oplage is te klein om daarin te investeren.
Didier zette enkele van zijn wijnen tussen de duo’s in de degustatie.
In het duo rosé overtroefde de Wijngoed Reyngaard Regent rosé 2016 zijn tegenstander (La Grange Classique Rosé IGP 2016) met klasse.
Donkere rosékleur, bijna rood, met een kruidige neus, rokerig, metalig, fijn rood fruit. Bubbelgum, kersenyoghurt.
Aanzet met bessenfruit, net niet beendroog, sappig, fruitig, en een klein bittertje naar het einde toe. Korrelige materie, mondgevoel van een rode wijn. In afdronk veel sappig fruit en wat steeltjesbitters. Zowat de beste Belgische rosé die ik ooit mocht proeven. Heerlijke wijn.
Die steeltjesbitters, dat kan kloppen, want voor de 2016 heeft Jan “whole bunch” fermentatie toegepast, zonder ontstelen dus. Er zijn van deze wijn slechts 40 flessen geproduceerd.


In duo 2 stond een wijn van Jan tegenover de Pinyeres blanc, en hier was wel degelijk een klasseverschil merkbaar in het voordeel van de Spanjaard.
De Pinyeres blanc gaf ik 89 pt (zie boven). De Heuvellandse witte wijn Wijngoed Reyngaard Belgisch Wit 2016 had animale en gistige tonen in de neus, met vijgen en dadels als fruit. Ook in de mond gistig, medicinaal. Moeilijke wijn, die evenwicht mist, en buiten het klassieke smaakpatroon zit. In 2016 gemaakt van 75% pinot gris, 25% auxerrois.

Tussen de duo’s door laat Jan enkele proefflesjes van zijn 2017 oogst proeven.
Auxerrois 2017: peer, peer, peer, rijpe appel en peer. Ziltig, met wat restzoet. Rechtlijnig met een goede zuurstructuur. Correct, maar minder boeiend.
Pinot Gris 2017: bloemetjes, groen en vegetaal, aards, boswortels, onderhout. Groen en strak in de mond, stevig mondgevoel, vulling en reserve. ietwat droogtrekkend op het einde. Goede wijn.
Regent rosé 2017: wat onzuivere neus eerst met gisten, later snoepjes, primair fruit, vlezigheid. Beetje scherp in aanzet, ongedekte zuren, wat restzoet. Deze wijn zit in primaire fase, moet nog integreren.
Door de beperkte productiecapaciteit is van alle wijnen telkens een beetje overschot als de gistingstanks gevuld zijn. Jan doet al die restjes bij elkaar in zijn eigen “superblend“.
We proeven ook deze wijn, waarin 40% pinot gris, 40% auxerrois, en 20% van de regent rosé: floraal en fruitig, met rode besjes, snoepjes, groenigheid. Zacht in aanzet, met ziltigheid, complex. Mooie, complete wijn met veel frisheid. Ook gewoon lekker.De Reyngaard Regent Rood 2017 is donker en ondoorzichtig. Rubber, lactisch, elastiekjes komen eerst in de neus. Onderliggend donker en zwart fruit. Zacht en romig in de mond, beetje lactisch, tannines moeten zich nog integreren. De wijn mist nu nog wat materie maar heeft wel een mooie structuur.

Al bij al bewijst Jan Reinaert dat hij de kunst van het wijnmaken beheerst. En overtuigt hij ons nog maar eens van het potentieel van Belgische wijnen. Jammer dat deze niet-commerciële productie niet mee kan doen aan de wedstrijden, zoals de verkiezing “Beste Belgische wijn“. Wijngoed Reyngaard zou wel eens hoge scores kunnen  halen.

Als afsluiter komt er nog “een specialleke” in het glas, geschonken door Erik.
In het glas komt een bruinrode, oude wijn. We vragen ons af of dit een oude verkleurde rode wijn is of een oude witte wijn.
In de neus nootjes, rozijntjes, sinaaschil, sherrytoets.
Ook in de mond erg sherryachtig, maar lang, mooi, complex. Zoete materie met frisse aciditeit. Dit zou een fijne lichte oloroso kunnen zijn.

Als de fles wordt onthuld is de verrassing compleet: Renaissance Vineyard Late Harvest Sauvignon Blanc 1984 (North Yuba, California, USA).
North Yuba AVA is een American Viticultural Area in de Sierra Nevada, met voornamelijk vulkanische bodems. Renaissance Vineyards is de grootste producer hier, met 18ha wijngaard.



Tenslotte: dank aan Didier en Erik voor de wijnselectie en de presentatie, aan Johan en Kathleen voor de ontvangst en de hapjes, aan alle proevers voor de gezellige sfeer en aan Jan Reynaert voor de verrassende Belgische wijnen.


History of winemaking in Montsant and Priorat

Touriga Nacional – 28 september 2017

Een donderdagavond in september. Van Antwerpen naar Gent met de auto neemt bijna twee uur in beslag.
De “(Z)Wijntjes” zitten dus al aan het aperitief als ik toekom voor de themadegustatie over Touriga Nacional, een van de belangrijkste rode druiven die in Portugal wordt gebruikt.

Wim gaat er een scriptie voor de sommelieropleiding van Syntra over maken. En daar hoort uiteraard een proeverij bij.

Over Touriga Nacional leert Wim ons in het kort dit:

  • wordt al sinds de 18e eeuw gebruikt in port. Wordt wel als de beste van alle portdruiven beschouwd.
  • Touriga Nacional is een vroeg rijpende druif met dikke pel die wijnen voortbrengt met diepe kleur, intens fruitig aroma en tannine.
  • aroma’s : zwart fruit : braambessen, gedroogd fruit, specerijen, chocolade, cacao, leder, viooltjes, vegetale frisheid
  • krachtige, harmonieuze wijnen met veel en stevige tannine en bewaarpotentieel
  • Dit ras groeit snel en past zich aan vele omstandigheden aan, zoals droogte en hitte
  • Geeft een beperkte opbrengst, dus een dure druif

In tegenstelling tot wat men zou denken, bedraagt de aanplant van Touriga Nacional in Portugal slechts 6% van de totale druivenoppervlak. Portugal telt namelijk heel veel verschillende druivenrassen. Met die 6% staat Touriga Nacional  op de vijfde plaats. De meest aangeplante druif is Tempranillo (in Portugal Tinta Roriz of Aragonez genoemd), met ook maar slechts 9% van het totaal wijnareaal. Touriga Franca staat op nummer twee met 8%, en de minder bekende druif Castelão neemt plaats drie in (7%).
De druif wordt vooral in blends gebruikt, waarbij andere druiven zoals Tinta Roriz (Tempranillo), Tinta Barroca, Touriga Franca, Trincadeiro,… voor ondersteuning moeten zorgen.
Heel belangrijk is Touriga Nacional voor de productie van Portwijn, waarvoor het de belangrijkste druif is.

De degustatie:

Duo 1: twee wijnen uit Douro, monocepage of blend?
1- M. Chapoutier Eleivera tinto 2013 (Douro)
Bessen en zwarte kers, cacao, wat zoethout en vanille. In de mond sappig en krachtig, met zwart fruit, bessen, bramen en een pepertje. Stevige maar versmeltende tannines. Ondanks alles een beetje doordeweeks.
100% Touriga Nacional / 8,75€ Delhaize

2- Alvez de Sousa Caldas Tinto 2014 (Douro)
Medium intens, zwart fruit en meer kruidig, wat minerale rokerigheid. Zachte aanzet met fijn rood en zwart fruit, beginnen de complexiteit. iets verfijndere afdronk, maar wat droogtrekkende tannines.
T. Nacional, Tinta Roriz, Tinta Cao / 6,5€ Delhaize









Duo 2: Alentejo: mono of blend?

3- Herdade do Rocim 2014 (Alentejo)
Intens ondoorzichtig. Intense neus, gedroogd zwart fruit, cacao, violetjes, braambes. Munt, kleine vegetale toets. Stevige en volle aanzet, alcohol is goed onderbouwd, goede zuurstructuur. Ferme tannines in afdronk,niet erg droogtrekkend. Mooie wijn, krachtig.
T. Nacional / 14€ Quinta das Vinhas Aalter

4- Herdade do Monte da Ribeiro Pousio Reserva 2013 (Alentejo)
Complexere neus met gedroogd fruit, cacao, iets meer alcohol merkbaar. Aanzet met meer fraicheur en zachtheid. Zoete zwarte bes, kruiden. Sappig op middenstuk, rondeur. Bittere chocolade op afdronk, zacht geïntegreerde tannines. Dens mondgevoel met wat warmte. Meer finesse in deze wijn. 
Alicante Bouchet, T.N., Syrah, 12 maanden op Franse eik/ 12€ Segredos de Portugal Wetteren









Duo 3: Mono of blend uit de Dão?

5- Ribeiro Santo 2012 (Dão)
medium intens, wat hout en evolutie. aards, kruidig, munt, specerijen. Lichtere structuur, sappig, met korrelige tannines die wat droog trekken. Chocolaté in afdronk en hardheid.
T. Nacional 12 maanden Franse eik / 19,30€ Alhambra

6- Quinta de Vegia 2008 (Dão)
Lichte bruinverkleuring. Snoepjes, violetjes, braambes, munt. Beetje kurk? 
Uitdrogend en onevenwichtig, niet geïntegreerde structuur. Fruit, tannine en zuren staan naast elkaar. Uitdrogende afdronk.
Tinta Roriz, T. Nacional / 16,90€ Cru (geen foto)









Duo 4: Uit welke streek komen deze wijnen met dezelfde blend?

7- Quinta de Cabriz 2010 (Dão)
Eerst nog gesloten. Zwart fruit, mineraal, cement, citruszeste. Rijp fruit, fijn en delicaat, fris door mooie zuurstructuur. In de afdronk gedroogd zwart fruit. 
T. Nacional 12 maanden eik / 17,35€ Alhambra

8- Altano Quinta do Ataidé Reserva 2012 (Douro)
Intense neus met zwart en gedroogd fruit, zoet en chocolade. Zoete sappigheid, gestoofd rijp fruit, warmte. Doet aan Port denken. Dis is dus de Douro-wijn.
T. Nacional / 11,95 Delhaize









Duo 5: Verschillende streken : monocepage of blend?

9- Niepoort Vertente 2013 (Douro)
Fijnfruitige intense neus, gedroogd zwart fruit, mineraliteit. Rijp fruit in aanzet, bramenconfituur, (maraschino)kersen. Lange afdronk met korrelige tannines. Mooi!
Tinta Amarela, Touriga Franca en andere / 16,20 Wijnhuis Tinto

10- Casa de Mouraz Private Selection 2011 (Dão)
Animale neus met rijp rood en zwart fruit, mineraal, complex, etherisch. Grote materie hier, veel impressies, sappigheid. Alcoholprikkeltje. Lange afdronk met pepertjes, groene kruiden en zwart fruit. Een wijn met een hoek af, ik vind dit geweldig.
Field blend van verschillende soorten / 18€ Wijnhuis Tinto









Duo 6: Toppers uit de Alentejo

11- Herdade de Grous Reserva 2013 (Vinho regional Alentejo)
Kaaskorst, tabak, zwart fruit, pepertje, kruidigheid, hout. 
Cacao en fris rood fruit, later donkere chocolade, warme alcohol. Droogtrekkende en warme alcoholische afdronk.
Alicante Bouchet, Syrah, TN, 12 maanden nieuwe eik / 30,80€ Quinta das Vinhas Aalter

12-Herdade do Monte da Ribeiro Marmelar 2012 (Vinho regional Alentejo)
Ingetogen neus, erg lactisch, foutje??, zeep, rozen. 
Onrijp en groen, waarschijnlijk foutieve fles, uitdrogende tannine. Jammer.
Alicante Bouchet, Petit Verdot, TN / 29€ Segredos de Portugal Wetteren










De degustatie bewijst wat Wim in het begin aanhaalt: Touriga Nacional is een druif die vooral in blends werkt. In monocepage is de eenzijdigheid een gevaar.
Maar zelfs in de geproefde wijnen is complexiteit en diepgang amper aanwezig. Er zijn mooie wijnen bij, maar geen onvergetelijke topwijnen.
Ik maak graag een uitzondering voor de Private Selection van Casa de Mouraz, die met wilde gisten vanuit een fieldblend werd gevinifieerd en complexiteit ten top vertoont. De animaliteit moet je er wel bij nemen. Er zullen voor- en tegenstanders van deze wijn zijn. Ik was enthousiast, wijn van de avond voor mij.
Mijn  top drie wordt vervolledigd met de Niepoort Vertente 2013 en Pousio Reserva 2013.

Casa de Mouraz werkt biologisch en biodynamisch. In de recente bosbranden in Portugal zijn de wijnmakers grote oppervlakte wijngaard en het overgrote deel van hun wijnopslag verloren. Cynisch om te beseffen dat net die wijnmakers die het ecologisch gedachtegoed hoog in het vaandel dragen slachtoffer worden van de gevolgen van de klimaatverandering.

Dank aan Wim voor de begeleide degustatie, en aan gastheer en gastvrouw Didier en Ann voor de ontvangst en de geweldige hapjes.


Week van de Fairtrade 2017: De wijnen bij Oxfam Wereldwinkel

Ter gelegenheid van de Week van de Fairtrade organiseerde de Wereldwinkel van Sint-Andries bij Brugge een grote  wijndegustatie.
Wim Melis, aankoper voor Oxfam Wereldwinkels België presenteerde, en stelde een selectie wijnen voor.
Samen met enkele andere wijnliefhebbers mochten we al een uurtje vroeger komen om kennis te maken met het hele assortiment van Wereldwinkelwijnen.

Oxfam Wereldwinkels

Oxfam is een internationale confederatie van 17 organisaties die samen in meer dan 90 landen actief zijn. Het doel is om een globale beweging van verandering te creëren en zo te streven naar een wereld vrij van armoede en onrecht. Dit gebeurt op verschillende manieren: via noodhulp, sensibilisering naar het brede publiek toe, lobbywerk naar politici, studie- en lobbygroepen, internationale campagnes om bedrijven tot gedragsverandering aan te zetten,…
In België zijn er 3 Oxfams. Zij werken samen onder de naam Oxfam-in-België, en zijn ook samen onder die naam vertegenwoordigd in Oxfam International.
Oxfam Solidariteit
 is een NGO die ontwikkelingsprojecten steunt in het Zuiden, dankzij inzameling van fondsen en inkomsten uit een keten van tweedehandswinkels.
Oxfam Wereldwinkels en de Franstalige zusterorganisatie Oxfam Magasins du monde zijn de belangrijkste organisaties voor eerlijke handel in België en tellen 235 wereldwinkels. Het is een vrijwilligersbeweging die ijvert voor een rechtvaardige wereldhandel via educatie, lobbywerk en met de verkoop van producten van eerlijke handel. Eén van de eerste producten in de winkels was wijn.

Fairtrade wijn in de Wereldwinkel is afkomstig uit Zuid-Afrika, Argentinië of Chili.
De wijnen worden rechtstreeks, dus zonder tussenhandel aangekocht. De wijnboer of coöperatie moet Fairtrade gecertificeerd zijn en krijgt dan bovenop de minimumprijs een Fairtrade premie. In 2016 werd voor meer dan 70.000 € aan premies uitbetaald, waarmee onder meer ziekteverzekering, gezondheidszorg, crèches en naschoolse opvang betaald werd.

Chili is de belangrijkste toeleverancier, met iets meer dan de helft van het totaal volume wijn. Argentinië is goed voor zo’n 24% en Zuid-Afrika voor een kleine 20%.
In België werkt men samen met oa. Delhaize om de bulkwijn te bottelen, die in containerzakken van 24.000 liter wordt verscheept.


In totaal biedt Oxfam Wereldwinkels 29 referenties aan. Vijf daarvan zijn bovenop Fairtrade ook Bio gecertificeerd.

Wim Melis, verantwoordelijke voor de wijnaankoop bij Wereldwinkels België, stelt de werking van Wereldwinkels voor, geeft uitleg over de partners en presenteert de wijnen.

De degustatie

De degustatie begon met de Raza Brut Torrontés 2016 (Argentinië) van coöperatieve La Riojana. Een schuimwijn die heel expressief, vineus en floraal in het glas komt. Strak en fris groen, dosage is net merkbaar, druivig in afdronk. Een aangename aperitiefschuimwijn.

Van de sauvignon blancs is de Lautaro Sauvignon Blanc 2016 (Chili) vermeldenswaardig. Goede typering van de druif, sappig, strak en voor 6,70€ meer dan correct.

Van de bulkwijnen (typografische bedrukking op de fles) is de Chenin Blanc 2016 (Zuid-Afrika) aangenaam, sappig, rond met exotische fruit. Ongecompliceerd, correct, en goedkoop. Soms moet het niet meer zijn dan dat…

La Posada Torrontés 2016 (Argentinië) is een biowijn met naast torrontés een beetje sauvignon blanc in de assemblage. Lente in het glas, grassig, pompelmoes, fris met goede balans, tropisch fruit en ananasschil. Ongecompliceerde genietwijn.

De overige witte wijnen die we proefden waren neutraal, ongedefinieerd en minder interessant, hoewel nooit foutief.


De eerste rode wijn in het glas was meteen een knaller.
Koopmanskloof Pinotage 2013 (Zuid-Afrika) uit Stellenbosch is kruidig, vlezig, met sigaartjes, ceder en thee in de neus. Stevig bessenfruit met kruidigheid in de mond, en goede tanninestructuur. Overtuigende instap-pinotage, aan een heel mooie prijs (6,75€).

Van hetzelfde domein is de Koopmanskloof Shiraz 2015 (Zuid-Afrika) romig, met krachtig zwart en gestoofd fruit, in een rijpe Nieuwe-Wereld stijl. Veel wijn voor weinig geld.

Helemaal stil werden we van de Raza Malbec Reserva 2014 (Argentinië). Intense neus, gebald, zwart fruit, chocolade. Gestructureerde wijn met stevige maar verfijnde tannines en goede aciditeit. Mooie opbouw rond zwart fruit, met wat vanille en hout. Voor minder dan 10€ is dit aanbevelenswaardig.
De fles van 2015 die we proefden was geoxideerd en foutief…

Net zoals in wit is ook in rood het kwaliteitsniveau bij Wereldwinkels heel divers.
Bewust probeert men de prijzen laag te houden, om zo te kunnen concurreren met de supermarktwijnen. Dit gaat soms ten koste van wat er in het glas komt. Nochtans zijn er echt heel mooie wijnen te vinden die door de prijszetting dan weer extra interessant worden voor de prijsbewuste wijnliefhebber.

En dat door je aankoop hier een bijdrage geleverd wordt tot een eerlijkere wereld, is een bijkomend pluspunt.

Thematasting: de Cru’s van de Beaujolais – 14 mei 2017

Beaujolais moet zowat de meest ondergewaardeerde wijnregio in Frankrijk zijn. Een pleidooi houden voor deze wijnen is als strijden tegen een Moulin-à-Vent.
Ettelijke voorbeelden getuigen van de minachting tegenover dit gebied.
Een bevriend wijnliefhebber zei me onlangs: “Als ik ooit in mijn wijnclub durf te vertellen dat ik Beaujolais drink, word ik gelyncht.”
In een recente discussie op het Vinejo wijnforum met als titel “Beaujolais… zijn we d’er klaar voor?” (sic) zegt Peter Kupers over de sommeliersopleiding: “…de stiefmoederlijke behandeling die de regio en zijn wijnen kreeg tijdens Sommelier-Conseil was met momenten toch wat triest.”
Iets verder lezen we: “Qua complexiteit zal een Gamay zelden het zelfde niveau halen dan dat van een Grand cru of grote 1 cru (uit Bourgogne, nvdr).”
Een uitspraak als “…meer en meer wordt gesproken om in de Bojo de Gamay te rooien om Pinot aan te planten…” getuigt dan weer van ignorantie over de totaal verschillende bodems van de genoemde wijnstreken.

Als de beste sommelier van België het been stijf houdt bij het bepalen van het thema voor de degustatie, en ondanks verschillende andere voorstellen toch Beaujolais in het glas wil zien (#GiveBojoachance), dan weet je: Beaujolais is “the next big thing”.

Beaujolais in het kort

Gekend -of berucht- van de Beaujolais Nouveau, heeft de streek een kwalijke reputatie te verwerken gekregen. Nochtans is het pas in 1950 dat iemand een briljant marketingidee had, en de traditionele oogstfeesten enkele weken opschoof om al onmiddellijk de nieuwe wijn van die jaargang te kunnen commercialiseren. Het commerciële succes van de Beaujolais Nouveau was enorm (de productie en verkoop steeg van 15.000 hl tot meer dan een half miljoen hl), maar het gebruik van verdelgingsmiddelen en kunstmatige meststoffen om de commerciële wijnen in grote hoeveelheden te kunnen maken en de gekunstelde beeldvorming die ermee gepaard ging begon enkele ernstige wijnmakers parten te spelen.
Jules Chauvet, wijnmaker, negociant en wetenschapper uit de Beaujolais nam het voortouw, en zette zich in tegen het gebruik van herbiciden, chemische meststoffen, chaptalisatie en het gebruik van zwavel tijdens de fermentatie. Hij verdedigde het gebruik van natuurlijke gisten, en wordt algemeen beschouwd als de vader van het natuurlijk wijnmaken. Op die manier beïnvloedde hij belangrijke wijnmakers die zijn theorie in de praktijk gingen brengen. Namen als Marcel Lapierre, Jean-Paul Thévenet, Yvon Metras, Joseph Chamonard en Jean Foillard: hun productie was klein, maar hun impact op de huidige generatie van wijnmakers is heel groot. Enkele van deze namen zullen we straks nog tegenkomen.


De Beaujolais situeert zich tussen Mâcon en Lyon langs de linkeroever van de Sâone. De wijnstreek is 55 km lang en 11 tot 14 km breed, en de heuvels variëren in hoogte van 200 m in de vallei tot 500 m rond Fleurie en Chiroubles.
Er zijn 12 AOP’s gedefinieerd, de meest algemene is AOP Beaujolais, dan Beaujolais Villages, en de tien Beaujolais Cru’s: Saint-Amour, Juliénas, Chénas, Moulin-à-Vent, Fleurie, Chiroubles, Morgon, Régnié, Brouilly en Côte de Brouilly.
Hoewel Beaujolais net ten zuiden van Bourgogne ligt, is de bodem er totaal verschillend. In Bourgogne vindt men vooral kalksteen en mergel, waarop Pinot Noir zich thuis voelt. De bodem in Beaujolais is graniet en vulkanisch. Deze arme bodem is ideaal voor de Gamaydruif, die op kalkhoudende bodems te productief kan worden.
Typisch in de streek is dat op veel plaatsen in de wijngaard de rotsbodem zichtbaar is.
De wijnmakers zelf onderscheiden enkele belangrijke bodems. Roze graniet typeert enkele van de cru’s, net als de “roche bleue”,  en “roche pourrie”.
Roze graniet komt in zowat alle cru’s voor, maar komt in meerderheid voor in Chiroubles, Fleurie en Régnié. Het is ook in grote mate aanwezig in Brouilly, Morgon , Chenas en Moulin-à-Vent.
Geërodeerd graniet en leisteen met ijzer en mangaansporen wordt “Roche pourrie” genoemd, en komt voor in Morgon.
Roche Bleue is een gesteente dat rijk is aan ijzer en mangaan en werd gevormd door eeuwenoude onderzeese lavastromen. Deze interessante bodem is te vinden in Côte de Brouilly en Juliénas, en ook op de Côte de Py in Morgon en in Saint-Amour.


Beaujolais en Gamay Noir, officieel “Gamay Noir à Jus Blanc” zijn zowat synoniem.
Meer dan 90% van de wijngaarden in Beaujolais zijn aangeplant met Gamay, en dit is meteen meer dan de helft van de wereldwijde totale aanplant.
Het is een snel woekerende druivelaar die hoge opbrengsten kan geven in vruchtbare gronden. Daarom zijn de heuvels met dunne, goed afwaterende en arme bodems de betere bodems voor deze druif.
Traditioneel wordt de druif in “gobelet” gecultiveerd: vrijstaande “bush vines”. Dit maakt dat de oogst met de hand moet gebeuren, omdat machinale oogst in deze cultuur niet mogelijk is. Gecombineerd met de soms steile hellingen zorgt dit er voor dat de kosten voor wijnproductie relatief hoog zijn. Door de relatief lage prijzen van de wijnen geven vele wijnmakers er de brui aan: de kost van productie is hoger dan de prijs die ze krijgen voor hun wijnen. In 2015 stond er ongeveer 16000 ha wijngaard in Beaujolais, en dat is 7100 ha minder dan 15 jaar eerder.

Gamaywijnen kunnen in Beaujolais op verschillende manieren worden vergist. De koolzuurweking (macération carbonique) is de methode waarbij snel en onder (kunstmatige) koolzuuratmosfeer een gisting in de druiven zelf gebeurt. De traditionele manier van wijnmaken gebeurt ook: persen, inweken en vergisten, dikwijls met natuurlijke gisten. Meest gebruikt, zeker voor de betere wijnen uit de Cru’s, is een “semi-carbonique” methode, waarbij eerst een natuurlijk soort van  koolzuurweking gebeurt, en het vergiste sap nadien op traditionele manier verder wordt vergist. Gebruik van zwavel wordt zoveel mogelijk beperkt door de betere wijnmakers.

De degustatie

Het opzet is ondertussen gekend, ons groepje is ondertussen uitgegroeid tot vijf koppels, ieder brengt een paar flessen mee binnen het thema. Voorheen presenteerde ieder zijn wijn, blind en gekarafeerd, maar de schenker wist dus telkens welke wijn hij of zij voorstelde. Deze keer werden alle wijnen geanonimiseerd, en bij binnenkomst werd gevraagd elke fles in één van de drie “flights” te plaatsen.
De flights werden eenvoudigweg “eerste wijnen”, “later”, en “laatste wijnen” genoemd. Wijnen werden willekeurig gekarafeerd en geserveerd vanuit elke flight, zodat niemand wist welke wijn op tafel kwam. Het werd een boeiende avond…
In de meeste flessen bleef een lekje over, zodat ik de dagen na de degustatie nog even kon naproeven. En dat leverde een paar verrassingen op…
(Tussen haakjes de initialen van wie de wijn inzette)

Flight 1:

1- Cloz de Mez Ch. Gaillard 2013 – Morgon (RV/NP)
Donker kersenrode kleur, medium transparant.
Aardbei, rood fruit, mineraliteit. Peperig en kruidnagel, zwarte kers, wat hout.

Tannineus in aanzet, aarbeipuree, kruidigheid. Goede materie.
Tannines en wat chocolaté in afdronk, de tannines zijn wat ruw.
Dag 3: kersen, griotte, framboos, met wat alchohol. Floraal: roosjes, potpourri. Groene kruidigheid, munt en menthol. Minerale tonen.
Strak in de mond met rood fruit(zuur) en stevige tannines. Fris ondanks de stevigheid. Cacaobittertje naar het einde toe.
Stevige tannines en zwart fruit in afdronk. Mooie stevige wijn met fijne complexiteit. 

2- Domaine de Bel-Air Les Burdelines 2011 – Moulin-à-Vent (SVDW/NDW)

3- Ch. Thivin Les 7 Vignes 2011 – Côte de Brouilly (MR/HVH)
Mooie frisse kersenkleur. Wat verkleuring aan de rand.
Fragiele, zuivere stijl. Kersen, mineraliteit.
Fris en strak in aanzet, met goede aciditeitstructuur. Zoete kersen, rijp gestoofd fruit.
Strakke mineralere stijl.
Afdronk met zuiver rood en zwart fruit, veel kersen, lang, mooi.
Evolutie nu, met gestoofd fruit, sinaasappelsap, braambessenconfituur, kersensap. Kruiden, munt, peper.
Fijnfruitig na opschudden, zoete amandel, bloed, wat lactisch.
Evolutief, maar nog fris groenfruitig in de mond. Mooie korrelige structuur, gestoofd fruit, veel materie en balans. Late tannines zorgen voor stevigheid. 
In afdronk komen zwart fruit en wat drogende tannines.

4- Pierre Cotton “Trust in Gamay” 2015 – Côte de Brouilly (JDV/TS)
Kersenrood. Snoeperige, fruitneus met rijp en zwart fruit, bubbelgum.
Sappige aanzet met wilde, jonge kracht. Zonder veel complexiteit, jonge Beaujolais.
De metamorfose en de verrassing van de degustatie: op dag 3 vertoont de wijn, naast het primaire rode fruit, een potpourri van kersen, gedroogd fruit, aardbei en framboos, munt, vanille en wat hout.
Sappig en lekker nu, met zwart fruit en mooie kruidigheid, peper. Gestructureerd en fijn.
Mooie afdronk met zuiver fruit en goede lengte. Heerlijke wijn nu.  

5- Charly Thévenet Grain et Granit 2014 – Régnié (Gdt/ASOdB)
Medium transparant kersenrood.
Complexe neus, wat reductief, nog ingetogen. Zwart fruit, animaal, leder, munt.
Sappig en rond, met complex zwart fruit, groene kruidigheid en aardbeitjes.
Zwart fruit en wat uitdrogende tannines in de lange afdronk. 
Dag 3 een “aristocratische” neus: edel rood en zwart fruit (framboos, kers, braam). Gedroogd fruit dadels, ananaschips. Munt en peper, onderhout, mineraal. Heel complex en boeiend.
Lichte aanzet met weer die gedroogde ananas, zwoel rood fruit en veel zuren. 
Groene tonen in de afdronk, met groene kruiden en wat onrijpe, tegenstribbelende tannines.

Flight 2:

6- Dom. Chignard Cuvée Spéciale Vieilles Vignes 2011 – Fleurie (SVDW/NDW)
Intens rode kleur met witte rand.
Serieuze neus met zwart fruit, floraliteit, munt en kruiden.
Krachtige wijn met veel zwart fruit, complex. Tannines en aciditeit zijn mooi, samen met het soepele fruit.
Lange stevige afdronk. Mooie wijn.
Al wat meer verkleuring op dag 3. Gestoofd rood fruit, groene kruiden (rozemarijn, salie, zoethout). Tabak en leder. 
Meer evolutief in de mond nu: gestoofde indruk met gedroogd fruit en veel kruidigheid. Rijp en chocolaté. 
Stevige structuur met balans. Lange afdronk met donkere vruchtencompote, fijne tanninebitters en cacao.
Presenteert zich heel mooi nu.

7- Yvon Métras 2015 – Fleurie (GdT/ASOdB)
Paarsrode kleur.
Reductieve en animale eerste neus. Na een tijdje zwart fruit, bloemen (gedroogde bloemen) en fijne kruiden.
Zuiver en fijn in de mond, complex fruitig, sappig en romig.
Top en groots in zijn natuurlijke stijl. Heerlijk!
Hiervan was helaas geen restje meer overgebleven.

8- Yohan Lardy 2015 – Chenas (JDV/TS)
Jonge paars-rode transparante kleur.
Primair fruit (aardbei), banaan, rood fruit, pepertje. Heel zuiver.
Sappig met rood fruit en pepertje, wat minder complex. Rondere, warmere stijl met wat merkbare alcohol.
Iets drogend in afdronk.
Weinig verandering op dag 3: primair fruit en banaan, snoepjes, jong. 
Rood en zwart fruit met kruidigheid in de mond, mineraal/ziltig.
Mist wat lijn en structuur, de wijn gaat alle kanten op, alcoholisch en warmer.
Snel wegvallende afdronk.

9- Dom. Chamonard La Madone 2013 – Fleurie (MR/HVH)
Transparant met wat bruine evolutie.
Finesse, met ingetogen rood fruit, zwart fruit en kruidigheid. Vulkanische (?) mineraliteit en wat rijper fruit.
Sappig, fijn, strak en mineraal. Rijper fruit en gekonfijt fruit, smokey.
Afdronk fijn en lang, met lichte tannines en veel fruit.
Lichtere maar fijne stijl. 
Dag 3: Bruinrode transparante kleur, brede witte rand.
Rijpe zwarte bessen, zwarte kers, zoete koekkruiden. Metalig, bloed, wat animaal. Groen en gedroogd gras. Complexe neus maar fijn en bescheiden. 
Fijne aanzet met romig mondgevoel, zachte zuren en veel rijp fruit. Sappig en kruidig met wat houtindruk.
Afdronk met wat groene tanninebitters en cacao. Op dronk nu.

10- Foillard Cuvée 314 2014 – Morgon Côte de Py (GdT/ASOdB)
Kersenrood, medium transparant.
Kruidige, wat reductieve neus, natuurlijke stijl.
Complexe fijne fruitigheid, mineraal. Groots in de neus.
Goede zuurstructuur, strak in het begin en extreem sappig en complex later. Fijne tannines en mooie fruitigheid.
Afdronk met grote lengte. Grote wijn.
Etherische, natuurlijke neus van fijn rood fruit. Stal, animaal, hooi. Gedroogde kruiden en specerijen, bloemenmelange.
Mooi rond mondgevoel met fijne fruitigheid? Kersen, donkere bessen, zoete kruiden. Gebalanceerd en gestructureerd. Dartel en speels. 
Lange, edele afdronk met zijdezachte tannines. Heerlijke, grote wijn.

Flight 3:

11- Domaine de Bel-Air Briante 2015 – Brouilly (SVDW/NDW)
Geconcentreerde jonge paars-rode kersenkleur.
intens primair rood fruit, snoeperig.
Kruidige aanzet met wat scherpe aciditeit. Mismatch tussen neus en mond. Stevige tannines en wat lichtere materie.
Afdronk met zwart fruit en tannines, samentrekkend.
Te jong, te streng, heeft veel tijd nodig.
Dag 3: Paars-rood met lila rand. Cassis, framboos, kers; explosief in de neus, snoeperig. 
Wat scherpe en harde aanzet, mist focus en definitie. Warmte, kruidige en groene impressies.
Redelijk harde wijn.

12- Christophe Cordier 2014 – Morgon Côte de Py (RV/NP)
Donker kersenrood, med transparant.
Ingetogen neus, moeilijk te definiëren fruit en kruiden.
In aanzet al tannines van het stevigere soort, zuur rood fruit en bitters vormen een stevige structuur. Mist nu wat aangenaam fruit.
In afdronk overheersen de tannines. De wijn is te jong nu.
Dag 3: Frisse kersenrode kleur, jong, roze/lila rand.
Ingetogen neus met kersjes, blauwe bosbessen, donker fruit, rechtlijnig en complex. Bij opschudden komt rood fruit erbij, met een fijne kruidigheid. en bloemen(honing).
Sap en kersenconfituur met beetje zoetheid in de mond. Versmelt mooi naar het einde, maar behoudt wat zijn eenvoud. 
Volle afdronk met meer materie dan het mondgevoel aangeeft. Klein beetje tannine en chocolaté.
Lekkere, eenvoudigere doordrinker.

13- Dom. de la Grand’ Cour “Clos de la Grand’ Cour” 2015 – Fleurie

14- Daniel Bouland Cuvée Mélanie 2015 – Côte de Brouilly (MR/HVH)
Donkere kleur, niet transparant, gekleurde tranen.
Zuiver rood en zwart fruit, complex, romig en mineraal. Krachtig aroma.
Krachtig, kruidig, fruit en sap. Lekker en gestructureerd.
Lange, zuivere en krachtige afdronk met complexe impressies. Grote wijn, jong en vol kracht.
Dag 3: Kersen, bosbessen, cassis, heel stevig en mooi. Fijne onderliggende kruidigheid met munt en gedroogd gras. Lactisch: wei, slagroom.
In de mond fijnfruitig en zalvend, stevig mondgevoel. Jong paars fruit. Evenwichtig met delicate zuren, veel fruit en zachte tannines.
Fijne en lange afdronk met bescheiden tannines. Grote wijn.

15- Jules Desjourneys Les Michelons 2012 – Moulin-a-Vent (GdT/ASOdB)
Donkerrode kersen- pruimenrode kleur.
Animale wilde neus met kruidigheid en groene impressies.
Wat dunnen aanzet met schraal fruit en groene tonen. Strenge, drogende tannines in afdronk. Niet zo mijn ding…
Dag 3: Kleine rode bessen, kersen, vanille, kaneel, zoethout. Rijp fruit domineert nu.
Dunne aanzet met vooral aciditeit. Onrijp rood fruit, hardheid en schurende tannines.
Afdronk met groene tannines, vrij lang maar niet zo aangenaam. Nog steeds niet zo mijn ding.

16- Potel-Aviron Château Gaillard 2000 – Morgon (RV/NP)
Buiten competitie, we weten niet waarom. Ik denk aan Bourgogne, maar het is een oudere Morgon. Leuk om dit eens te proeven.
Beetje verkleurde bruinrode kleur. 
Finesse in de neus, rokerig, hout, mineraal. Fijnfruitig en kruiden. Animaal, leder.
Sappig fruitig met complexe fijne zuurstructuur, edel. 
Goede lengte in afdronk.
Dag 3: Ver geëvolueerd: gekookt fruit, rozijntjes, tabak, thee. Groenig hout, hars, roet, toast.
Zuurtjes in aanzet, nog klein beetje fruit maar wat schraal met veel aciditeit. Branderige afdronk.
Deze heeft dag 3 niet gehaald…


De scores liggen hoog. Beaujolais is een wijn die het nodige respect verdient, dat hebben we wel geleerd.
We proefden wijnen van enkele top-wijnmakers, en dat was er aan te merken.

Konden we de Cru’s herkennen, of bepaalde kenmerken die ons tot de origine van de wijn zouden leiden? Ik in ieder geval niet.
Het was een breed gamma aan stijlen, van primair jong tot gerijpt, van fijn tot krachtig, van sappig tot streng.
Maar er zaten pareltjes bij, wijnen die in elke kelder niet mogen ontbreken, met verfijning en kracht, met toekomst en reserve.

Twee top vijf’s:
Voor SVDW:
Yvon Métras Fleurie 2011 (17/20)
Dom. Chignard Cuvée Spéciale Fleurie 2011 (16,5/20)
Jules Desjourney Les Michelons 2012 (16,5/20)
Daniel Bouland Cuvée Mélanie Côte de Brouilly 2015 (16/20)
Thivin “Les 7 Vignes” Côte de Brouilly 2011 (16/20)
Charly Thévenet Grain et Granit Régnié 2014 (16/20)

Voor mij, (gecombineerde score dag 1 en dag 3):
Yvon Métras Fleurie 2011 (93)
Daniel Bouland Cuvée Mélanie Côte de Brouilly 2015 (92+)
Foillard Cuvée 314 Morgon Côte de Py 2014 (92)
Dom. Chignard Cuvée Spéciale Fleurie 2011 (90)
Charly Thevenet Grain et Granit Régnié 2014 (89)

met een heel eervolle vermelding voor de
Pierre Cotton ‘Trust in Gamay” Côte de Brouilly 2015 die op dag 3 voor mij (91+) haalt, maar pas open niet helemaal tot zijn recht kwam.


Rioja MasterClass: Single Estate Wines – Prowein 2017

Lees ook: Rioja MasterClass: Reservas – Prowein 2017
Net als vorig jaar trok ik voor één dag naar Prowein. Een schier onmenselijke opgave om een selectie voor een dag te maken, als je weet dat er meer dan 6500 exposanten stonden.
De lessen van vorig jaar nog goed in het geheugen, had ik een plan uitgewerkt.
Onderdeel van dit plan was om te proberen om enkele MasterClasses van Rioja bij te wonen. En jawel: gelukt. En ook: absoluut geen spijt van.

Al enkele jaren is het een traditie op Prowein, dus ook dit jaar weer organiseerde de Consejo Regulador de la D.O.Ca. Rioja MasterClasses tijdens deze internationale wijnbeurs.
Er stonden 12 MasterClasses geprogrammeerd over de drie dagen dat de wijnbeurs loopt. Ik kon deelnemen aan twee evenementen die op maandag 20 maart geprogrammeerd stonden.

David Schwarzwälder is een van de bekendste wijnschrijvers in Duitsland als het over Spaanse en Portugese wijnen gaat. Met een carrière van meer dan 25 jaar heeft hij de Spaanse wijnrevolutie in de jaren tachtig van op de eerste rij meegemaakt. Hij geeft ook les aan de wijnuniversiteit van Geisenheim.
David Schwarzwälder stelt een aantal “Single Estate wines” voor, met als titel: “Single estates may vary in size and bring out wines with a strong character.

David Schwarzwälder ©MR

Maar eerst iets over die wijnrevolutie in Rioja.
Traditioneel wordt de kwaliteit van een Riojawijn gedefinieerd door hoe die wijn gerijpt is: hoelang bleef hij op vat, hoe oud zijn de vaten, welke mate van toasting kregen ze, is het een Crianza, Reserva of Gran Reserva,…
Elders in de wereld vernoemt met de wijngaard, de bodem, de druivensoort. Maar niet hier, tot groot ongenoegen van meer en meer vooraanstaande wijnmakers. Nochtans, achter de schermen waren het de wijngaarden en niet de vaten die bepalend waren voor de ups en downs in de regio.
De wijnstreek spiegelde zich graag met de Bordeauxstreek, zo’n 350 km noordelijker. In Rioja is het wat droger en warmer, maar de wijnen worden er op gelijkaardige manier gemaakt, en traditionele Rioja is nog steeds zeer vergelijkbaar met die stijl. De stijl van Bordeaux van 150 jaar geleden, dan toch.
Die traditionele stijl van wijnmaken zorgt voor soepelheid en lichtheid, door het relatief vroeg oogsten van de druiven, een korte maceratie met minimaal schilcontact – donkerkleurige wijnen werden vroeger beschouwd als minder verfijnd, en werden dus gemeden – en een lange rijping op 225 liter vaatjes, zoals in Bordeaux, maar dan soms vier, vijf of meer jaren. De wijn werd eigenlijk pas gebotteld als er kopers voor gevonden werden, wat dan ook de oorsprong is van de Reserva en Gran Reserva wijnen: wijnen die geschikt waren om zo lang op vat te verblijven kregen die term mee.
De vaten in Rioja waren altijd van Amerikaanse eik vervaardigd. Daar waren twee goede redenen voor: het was (en is) minder duur dan Franse eik, en er bestond al lang handel met Amerika voor invoer van hout voor de kuiperijen in Jerez de la Frontera, voor de opslag van sherrywijn.
In veel van de meer traditioneel gerichte bodega’s gaat het er nog steeds zo aan toe als vroeger, maar er is ook verandering aan de gang.
Een ander deel van het “probleem” ligt in de manier van wijnbouwen in de streek. Het merendeel van de bodega’s bezitten geen eigen wijngaarden. Druiven worden ingekocht bij plaatselijke kleine producenten en vermengd om een eigen specifieke huisstijl te maken. Omdat die kleine producenten aan concurrerende prijzen moesten leveren, begonnen ze gemakkelijk te bewerken stukken land aan te planten, dikwijls met de hoogrenderende garnachadruif. Die druif kreeg in de jaren ’70 de schuld van de matige kwaliteit van de riojawijnen, en onder invloed van wijnschrijvers en topbodega’s werd weer op grote schaal tempranillo aangeplant. Maar het probleem lag niet aan de druif, het lag aan de vruchtbare valleibodems waar de druiven werden aangeplant. De tempranillo werd aangeplant op dezelfde bodems waar vroeger de garnacha stond, en in de jaren na 1970 werd de markt overspoeld met matige wijnen van tempranillo die met hoge rendementen werd geoogst.

De eerste “estate wines” (landgoedwijnen), zo’n 30 jaar geleden, wekten opnieuw de belangstelling voor gedefinieerde hoge kwaliteit terroirs. En samen daarmee kwamen nieuwe wijnmakers die meer uitgesproken wijnen wilden, met rijpere druiven en meer schilcontact, en ook meer nieuwe eik. Want zo zou de bodem van de regio preciezer worden weerspiegeld dan de traditionele wijnmakers. Dat was de theorie, althans.
De wijnen van deze modernisten (Juan Carlos López de Lacalle bij Artadi, zijn vroegere wijnkeldermeester Benjamín Romeo, Fernando Remírez de Ganuza, Telmo Rodríguez en Miguel Ángel de Gregorio om er maar enkele te noemen) werden soms bekritiseerd als “te internationaal”. Met Franse in plaats van Amerikaanse eik, en een hoger aandeel nieuwe vaten toonden ze op hun best een sappige, ‘umami’ stijl, dankzij de kalkbodems, met een dense, gestructureerde maar zachte hoeveelheid rode bessen-achtige tempranillo fruit, dat alleen maar indruk kon wekken.
Niettemin konden de twee wijnstijlen een tijdje vredig naast elkaar bestaan.

Maar het verhaal is nog niet gedaan. In de voorbije tien jaar is een derde trend opgang aan het maken: die waarbij men het terroir voorop plaatst, eerder dan traditie of vernieuwing.
Een aantal wijnbouwers die eerder zelf druiven verbouwden begonnen zelf wijn te maken, en kregen lovende kritieken. De trend werd bevestigd toen twee “verloren zonen” terugkeerde naar hun roots: Álvaro Palacios, die terugkeerde na zijn Priorat en Bierzo ondernemingen, en Telmo Rodríguez, die in 2010 terug aan het roer kwam van Remelluri. De twee charismatische wijnmakers zijn voortrekkers van de wat onderbelichte terug-naar-het-land beweging in Spanje. Ze focussen meer en meer op de terroirverschillen en -invloeden.
Palacios is gewonnen voor een groter aandeel garnacha in het warmere Rioja Baja, en daardoor krijgen de Palacios Remondo wijnen een meer floraal en subtiel karakter.
Rodríguez vernieuwde door het creëren van “village appellations” bij Remelluri. Met zijn project “Las Lindes de Remelluri” contracteerde hij telers van druiven uit Labastida en San Vicente de la Sonsierra, en met de druiven die hij van hen inkoopt maakt hij twee dorpscuvées, in plaats van ze te blenden in de Remelluri zoals voorheen. De Riojawetgever stond aarzelend toe dat hij de namen van de dorpen op het etiket zette, maar weigerde wel om de dorpsappellaties te erkennen.

Blends en huisstijlen krijgen volgens de autoriteiten in Rioja nog steeds de voorkeur, ze zien hun appellatie als een merk dat niet verdeeld moet worden in terroir-gebaseerde subappelaties.
Maar de diversiteit is een feit. Een toenemend aantal vernieuwende wijnmakers belichten meer en meer hun wijngaardgerichte wijnen die hun diverse terroirs weerspiegelen.

Wat brengt de toekomst?
De Consejo Regulador stemde al in met het concept van dorpsappellaties. De vereisten hiervoor zijn echter nog niet bepaald. Het lijkt er op dat men niet zal ingaan op eisen van beperktere opbrengsten, minimum leeftijd van wijngaarden of strengere wijnbeoordeling, enkel dat aantoonbaar moet zijn dat de druiven afkomstig zijn uit het dorp in kwestie.
De organisatie lijkt wel zeer streng te zijn voor single estate wijnen en druiven. In de eerste plaats moet een ‘wijngoed’ een aantal bijzondere kwaliteiten vertonen die het onderscheiden van de omgeving.
Andere voorwaarden die gesteld kunnen worden: de minimum leeftijd van de wijngaard, lagere opbrengsten dan generieke Rioja, geen mechanische oogst, landgoederen mogen niet worden gevestigd zijn vruchtbare bodem (een fout uit het verleden fout toegestaan door de Raad), en dat wijn een minimum  score moeten krijgen in een proeverij bij de raad.
Er zou wel consensus zijn om het huidige systeem (Crianza, Reserva, Gran Reserva) te behouden, ook voor dorpswijnen en wijngoederen, maar met vermelding van subzone, dorp of wijngoed op het etiket.

Onafhankelijk hiervan creëerde Pepe Hidalgo, een van de Spaanse wijngoeroe’s, een nieuwe kaart, waarbij hij de streek indeelt in zones naargelang klimaat, hoogte en bodemtypes. Hidalgo vreest dat het verwarrend wordt voor de consument als uiteindelijk de dorpen als categorie worden erkend. Er zijn 76 wijndorpen in Rioja Alta, 52 in Rioja Baja en 18 in Rioja Alavesa. Hij is van mening dat zijn onderverdeling beter begrijpbaar gaat zijn.

Hidalgo Zone Map –

De wijnen dan. In een vlotte service voor een overvol forum kwamen de volgende wijnen in het glas:

Bodegas Medrano Irazu – Amador Medrano 2014
Afkomstig van een arme kalhoudende bodem, aan de grens van de Rioja regio, nabij de Cantabrisch gebergte.
Kersenrode kleur. Mooie neus van primair zacht fruit, mineraal. Wat lactisch in aanzet, rond, rijp fruit met een goede fraicheur. Zachte “smooth” wijn, met medium afdronk van zwart en gedroogd fruit.


Bodegas Paco Garcia – Beautiful Things de Paco Garcia 2012
Uit de Rioja Alta, nabij Logroño. Men oogst drie keer hier, en deze wijn wordt geselecteerd uit de tweede oogst.
Donker en geconcentreerd. Ook in de neus geconcentreerd, mineraal, fruitgedreven met zwart fruit, aards, wat houtinvloed. In de mond zacht en complex. Intens zwart fruit, fris en krachtig. Grote wijn.


Herederos del Marqués de Riscal – Finca Torrea 2012
Een van de pioniers in de Riojastreek. De wijn is afkomstig van de noordelijke zone. Zes kleine perceeltjes op klei, uit enkele grote wijngaarden, dus geen “single vineyard”. De selectie gebeurt binnen de wijngaard, door selectieve oogst.
De “Riscal-stijl” vertoont steeds veel houtinvloed.
Donker kersenrood. Zwart fruit en hout, nog erg jong, kruidig. In de mond wat moeilijk, nog groen en droge tannines.Lange, tannineuze afdronk.


Bodegas Santalba – Nabot 2008
Kleine producent uit de zuidelijke Rioja. De aanplant staat op de rivieroever, en wordt bij hevige regenval regelmatig overstroomd. 1,5 ha in oppervlakte, met ongeveer 10% pre-Phylloxera stammen. 2008 is een erg onderschatte jaargang.
Bruinrode kleur. Evolutie in de neus ook, maar erg mooi. Rijp gekonfijt fruit, rozijnen, mineraliteit, kruiden. Sappige wijn, met goede aciditeit en rijp, zoet fruit. Karakter. Stevige tannines in afdronk, rijp en lang. Grote, complexe wijn.


Bodegas y Viñedos Pujanza – Pujanza Norte 2014
Van de uitlopers van de heuvels in Laguardia, op 500 – 600 m hoogte. De 2,7 ha Viña Norte wijngaard bestaat uit klei en fossiele kalk.
Donker, primaire kersenrode kleur. Geconcentreerde neus, etherisch, zwart fruit, finesse. Zacht met enorme precisie in de mond. Zwart fruit en gedroogde vruchten. Afdronk met heel fijne tannines. Schitterende wijn.




 Lees ook: Rioja MasterClass: Reservas – Prowein 2017

Tim Atkin: Rioja’s third way
Inside Rioja: Single estates – Single vineyard wines 

Decanter: Wine Regions: Rioja
The soils of the vineyards of Rioja