GAJA is een van de beroemdste en bekendste wijndomeinen in Italië.
Gaia Gaja, de oudste dochter van Angelo Gaja, staat momenteel mee aan het roer bij dit wijnhuis. Ze is, samen met jongere zus Rossana en broer Giovanni de vijfde generatie wijnmakers van de familie.
Gaia was begin februari te gast op het Feest van de Vlaamse Wijngilde in het ICC te Gent, waar ze een Masterclass gaf over “Viticulture change due to climate change“.

© terlatopiedmont.com

Je kiest een Masterclass toch vooral omwille van de wijnen die geproefd mogen worden. Dus ik was voorbereid op een commercieel praatje en keek al uit tot het moment dat de wijnen zouden geschonken worden.
Maar toen het zover was, was ik volledig in de ban geraakt van het interessante verhaal dat de wijnmaakster bracht. Het was een van de betere Masterclasses die ik al mocht volgen.

Gaja heeft een lange traditie: de overgrootvader van Gaia Gaja heeft in 1859 het domein opgericht in het dorpje Barbaresco, in het hart van de Langhe.
Die streek, Langhe, is belangrijk voor Gaia, meer nog dan de beroemdere namen Barolo en Barbaresco.
Het is aan de specifieke omgevingscondities te wijten dat de wijnen hier zo beroemd en goed kunnen worden.
De moeilijk te bewerken compacte kleigrond, die overheerst in de streek, houdt veel water bij. Door de zonnewarmte verdampt het water, waardoor er een mistige, vochtige atmosfeer ontstaat die zo gunstig is voor de Nebbiolo druif. De naam Nebbiolo verwijst trouwens naar het Latijnse “nebbia”, wat mist betekent.
Dochter Gaia heeft trouwens ook een symbolisch gekozen naam: in de Griekse mythologie staat “Gaia” symbool voor de oermoeder, de godin van de Aarde…

© Wine Folly

Wijnhuis Gaja heeft wijngaarden in Barbaresco, waar het domein is gevestigd, en in Barolo, maar ook in Bolgheri (Toscane), de streek van de “super Tuscans”, en in Montalcino, bakermat van de befaamde Brunello.

Maar de Masterclass ging over klimaatverandering, en hoe men daar bij Gaja mee omgaat.

Sinds enkele jaren staan de wijnmakers inderdaad voor andere uitdagingen dan in het verleden.
Het rijp krijgen van Nebbiolo, een laatrijpende druif, was vroeger in deze Noord-Italiaanse streek een probleem. Daardoor hadden de wijnen een te hoge aciditeit, weinig alcohol, en onrijpe eigenschappen. Tegenwoordig is dat helemaal anders: door de warme zomers vereist het de nodige ingrepen om voldoende zuurtegraad te behouden en om het alcoholgehalte in toom te houden.
En het is niet enkel de opwarming die een rol speelt. Het weer wordt ook meer en meer onvoorspelbaar.
Zo was 2018 het meest gecompliceerde wijnjaar in de geschiedenis in de streek. Het regende ontzettend veel in de zomer: van mei tot half juni kende de streek 24 regendagen.
In 2017 was het net omgekeerd: in het groeiseizoen waren er 84 dagen na elkaar zonder een drupje regen, met soms temperaturen boven de 40°C, en zelfs ’s nachts bleef het regelmatig warmer dan 30°C. Dat zorgde niet enkel voor stress bij de druivenstokken, maar ook bij de wijnmakers.
Alle traditie en kennis die opgebouwd werd door vorige generaties wijnbouwers, blijkt plots volledig bijgesteld te moeten worden.

Foto: © Olaf Leenders (op Facebook)

Bij Gaja pakt men de klimaatverandering aan op een weldoordachte, bijna “holistische” manier.
Ze gaan ervan uit dat een wijngaard een “community of vines” is, een samenleving van wijnstokken, die in goede gezondheid moeten samenleven.
Net zoals een gezonde samenleving van mensen gebaseerd is op
– een gezonde omgeving
– met goed en gezond voedsel
– en een goede interactie met de medebewoners
geldt dat ook voor een wijngaard.
Voor een gezonde omgeving is biodiversiteit belangrijk. Gezond en genoeg voedsel wordt verschaft door verstandige aanplant van gewassen tussen de rijen, en men zorgt er voor een levende bodem door micro-organismen en schimmels de kans te geven zich te ontwikkelen.

Maar, zo gaat Gaia verder, wie al eens door de Langhe heeft gereden, merkt dat de regio net het tegenovergestelde is van biodiversiteit. Door de unieke en traditionele ligging is het een monocultuur van druiven geworden, en dat is al eeuwen zo.
Vogels vliegen geen kilometers ver over eentonige wijngaarden om een boom te vinden om te rusten of te nestelen. En naarmate het warmer en droger wordt, komt er minder en minder divers leven voor in de wijngaarden, waardoor allerlei gewassen, zoals grassen, beginnen af te sterven.

© terlatopiedmont.com

Gaja ging te rade bij verschillende specialisten om oplossingen te bedenken.
Botanisten bekeken de omgeving en adviseerden om meer bomen aan te planten op en rond de wijngaarden.
Entomologen zorgden voor een gunstige omgeving voor nuttige insecten en brachten insecten in de wijngaard die ongedierte gingen bestrijden.
Geologen bekeken de bodem en deden de nodige aanpassingen.
Door het aantrekken van bepaalde wespen werd ook de variatie aan gisten groter, waardoor de spontane fermentatie betrouwbaarder kon verlopen.
Momenteel heeft het bedrijf een team van medewerkers die het klimaat kennen en daarop inspelen.

De grondbemesting is sinds 2004 in eigen handen: ze kopen koemest en brengen daar een populatie wormen in zodat het geheel een levende injectie gezondheid wordt voor de bodem.
Rond bepaalde wijngaarden worden cipressen aangeplant, zodat er vogels aangetrokken worden.
Bijenkorven zorgen voor een goede bevruchting van de bloemen, maar brengt ook meer diversiteit in de gistpopulatie van een wijngaard.

© terlatopiedmont.com

Speciale aandacht gaat naar de aanplant tussen de wijnstokken.
Op bepaalde percelen plant met hoge grassoorten. Die gaat men niet meer maaien, zoals vroeger wel de gewoonte was.
Bij elke maaibeurt gaat het gras zich immers willen herstellen en haalt zo voedingsstoffen en water uit de bodem.
Grootvader zou geschokt zijn als hij zag hoe onze wijngaarden er in de zomer bijstaan“, zegt de wijnmaakster.
Wat men doet is met een roller de hoge halmen plat rollen, zodat ze zowel bescherming bieden tegen de zonnewarmte, maar ook een leefmilieu voor insecten vormen.
In tegenstelling tot wat men vreesde, komt er hierdoor niet meer schimmelvorming voor, maar wordt die juist voorkomen. Ook van schadelijke insecten heeft men minder last. Ze zijn er wel, maar ze blijven in het gras en gaan niet meer de druiven aantasten.

Andere wijngaarden bleken te veel energie te hebben. De druiven gingen woekeren en moesten streng gesnoeid worden. Daar plant men nu graan tussen de rijen.
Dat kan ten eerste geoogst worden, maar de halmen geven ook een dikke laag bodembedekking.

Nog andere wijngaarden krijgen mosterdzaad aangeplant. Dit werkt als een soort natuurlijke bodemontsmetting, zodat nematoden (minuscule rondwormen die plantenziekten veroorzaken) worden bestreden.

Bij Gaia wordt er ook minder en minder gesnoeid. Nochtans zijn de wijnbladeren de “zonnepanelen” van de wijndruif. Meer bladeren, meer zon, meer suiker, meer alcohol…
Traditioneel groeien de Nebbiolostokken in Langhe tot op een hoogte van twee meter. Dat was vroeger nodig om de druiven rijp te krijgen: ze moesten veel zon kunnen zien.
Gaia bracht de hoogte van de stokken geleidelijk terug tot 1,5 meter, en nu zelfs tot 1 meter.
In plaats van te snoeien legt met de bovenste ranken om en vlecht ze rond elkaar. Daardoor wordt de plant beperkt in het aanmaken van nieuwe scheuten, en zal de energie gestoken worden in het rijpen van de druiven.

Er mocht natuurlijk ook geproefd worden. 

De wijnen werden perfect en vlot geserveerd, dat mag ook wel eens gezegd worden.
Maar wat Gaia zei over het proeven van Nebbiolo, daar heb ik enige bedenkingen bij. Volgens de wijnmaakster kan je de echte karakter van een Nebbiolowijn pas ervaren als je de wijn doorslikt. In de mond blijven vooral de lichtere smaakcomponenten de overhand nemen, de structuur en de kracht zou je pas kunnen proeven als de wijn door de keel glijdt. Ik zie het al gebeuren op een proeverij van enkele tientallen Nebbiolowijnen…
Gelukkig zijn er hier spuwbekertjes uitgedeeld en mogen we ons beperken tot de vier wijnen die Gaia Gaja meebracht.

GAJA Ca’ Marcanda Magari 2016 –  Bolgheri DOP
60% Cabernet Franc, 30% Cabernet Sauvignon, 10% Petit Verdot, op leisteen en kalk, wijngaard dicht bij de bergen. Vroeger zat er ook wat Merlot bij, maar die druif presteert niet meer zoals gewenst.
Herkenbaar Cab Franc met wat vegetale aroma’s, zwarte bessen en specerijen. Soepel met opvallend zachte tanninestructuur, zwart fruit en goede zuren. Wat alcohol en herbaal in afdronk.

GAJA Dagromis 2015 – Barolo DOP
Deze Barolo komt van de jongere druiven van de twee wijngaarden die Gaja in Barolo heeft.
Floraal, kruidig, klein rood fruit, verfijnd in aanzet, stevige maar rondere tannines naar het einde toe, wat aardsheid ook. Mooie wijn.

GAJA Barbaresco 2015 – Barbaresco DOP
Deze komt uit drie wijngaarden in Barbaresco, vroeger de “tweederangswijn”, nu volledig opgewaardeerd.
Mooie vineuze neus met roosjes, viooltjes, mineraliteit, donker rood fruit, tabak. Licht en fijn in aanzet, met citrus en grapefruitzuurtjes, daarna donker tot zwart fruit. Korrelige, verweven tannines. Mooi, stevig en edel mondgevoel. Lange afdronk. Heel mooie wijn.

GAJA Conteisa 2014 – Barolo DOP
2014 was niet het gemakkelijkste jaar in Barolo, door de warme winter en lente en de extreem koude en natte juni en zomer.
Gedroogd zwart fruit, zwart bessen, rokerigheid, tabak en gedroogde bloemetjes. Stevige en complexe wijn met fijne tannines die wel iets drogend zijn. Lange afdronk met ferme tannines nog. Groot.

Dit was, zoals ik al zei, een van de interessantste Masterclasses die ik al mocht meemaken.
Ook de commentaren van andere wijnliefhebbers aanwezig waren ronduit lovend. Lees misschien het kort verslagje van Kaat eens op Gramolere, ze was nadien ook op de Masterclass van Stéphane Derenoncourt.
Het mag duidelijk zijn dat de opwarming van de aarde een uitdaging is. Niet alleen voor de wijnmakers, trouwens.
We hoorden Gaia zeggen dat de aloude tradities niet meer gelden, dat er nieuwe richtingen moeten gezocht worden.
Doordachte ingrepen en moeilijke keuzes moeten gemaakt worden, samen met noodzakelijke investeringen en een open geest voor wat nodig is. Hetzelfde blijven doen als vroeger en hopen dat het wel goed komt is geen optie meer.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.