Grenache… Iedereen kent de druif, tenminste: een beetje.
Want is dit niet de meest verguisde of genegeerde druif ter wereld? Onterecht, uiteraard, want de druif is verantwoordelijk voor enkele van de mooiste rode wijnen ter wereld. Grenache speelt een hoofdrol in de wijnen van Châteauneuf-du-Pape en Gigondas, en is minstens zo belangrijk in Priorat.
Over de oorsprong van de druif heerst er een discussie. Terwijl sommige experts de oorsprong van het ras in Noord-Spanje, en meer specifiek in de regio Aragon lokaliseren, beweren anderen dat de druif afkomstig is uit Sardinië, en van daaruit wordt verspreid naar andere mediterrane landen onder de heerschappij van het Koningshuis van Aragon.  In de tweede editie van The Wine Bible verklaart Karen MacNeil dat er “een sterke wetenschappelijke hypothese bestaat Grenache uit Italië naar Spanje is gebracht en van daar naar Frankrijk. De Italiaanse connectie is niet onterecht, want volgens DNA bepaling is Sardiniës belangrijkste druif Cannonau identiek aan Garnacha Tinto / Grenache Noir.”
Interessant om te vermelden is dat er een theorie bestaat die zegt dat de Italiaanse voorloper van Grenache een witte druif was, de Vernaccia. De witte druif muteerde in Spanje tot een rode kloon, en de naam verbasterde van Vernaccia naar Garnaccia of Garnacha, zoals de druif nog steeds genoemd wordt in Spanje.
Leuk verhaal, maar helaas niet waar. Men vond geen enkel verband tussen het DNA van vernaccia en Garnacha.
Andere bronnen, zoals Jancis Robinson in The Oxford Companion to Wine , Oz Clarke in Encyclopedia of Grapes en Rosemary Radden in Grapes and Wines of the World stellen dat Garnacha een autochtone druif is van Aragon. Dit wordt kracht bijgezet door twee vaststellingen: enerzijds is het de enige plaats waar alle variëteiten van Garnacha (Greenache Blanc, Grenache Gris, Grenache Noir,…) te vinden zijn, en anderzijds wijzen recente wetenschappelijke studies op een aanzienlijke klonale diversiteit in Spanje die ontbreekt bijCannonau op Sardinië.

© Ampélographie Viala et Vermorel, Public Domain

Op het eind van vorige eeuw was Grenache of Garnacha de meest aangeplante rode druif ter wereld. Europese rooisubsidies deden het oppervlakte aanplant drastisch verminderen.
Grenache wordt in heel Zuid-Europa van de Middellandse Zee van Spanje tot Sicilië gekweekt, met toenemende aanplantingen in Zuid-Frankrijk. De variëteit wordt ook verbouwd in Zuid-Afrika en de Verenigde Staten, vooral in Central Valley van California, en in Australië, hier vooral in het zuiden van Australië. De aanplant in Zuid-Australië is vooral belangrijk in McLaren Vale, Barossa Valley en Clare.
Van minder ideale wijngaarden kan een Grenachewijn nog zwaar op de hand zijn, eenvoudig en alcoholisch.

Maar wanneer Grenache op zijn best is,hebben de wijnen een onmiskenbare zuiverheid, rijkdom en schoonheid, met het aroma en de smaak van kersen en kersen op sap.
Wat de reputatie van Garnacha in Spanje op dramatische wijze heeft doen herleven is de intense, mineraal topwijn die op de schist van Priorat wordt geteeld, waar oude Garnachastruiken de ruggengraat vormen van veel van de grootste wijnen.
Verder is Grenache natuurlijk een van de “GSM” druiven, de blend die in de Zuidelijke Rhônevallei zowat standaard is. GSM staat dan voor Grenache, Syrah, Mourvèdre.
In Priorat wordt nog meer geblend. Cariñena, Cabernet Sauvignon, Merlot, Syrah,…: het bestaat allemaal.
Om maar te zeggen dat een monocépage Grenache of Garnacha niet zo evident is.

Onze thematasting zou nochtans wel over Grenache gaan. “100% Grenache”, stond er zelfs op het eisenlijstje, dat verder helemaal leeg was.
We waren welkom in restaurant Spiga d’Oro, waar chef Franco di Taranto een super lekker menu voor ons had uitgewerkt.

Vooraf komen twee witte wijnen buiten thema in het glas.
Vooral de eerste is alweer een lesje in bescheidenheid, want amper één van de 8 proevers benoemt de chardonnay.

a.- René Lequin-Colin 2014 AOC Corton-Charlemagne Grand Cru (GdT/ASOdB)
Schroefdop!!
Eerst nog gesloten in het glas. Mineraal, vlezig en verfijnd, rokerig en toast na wat walsen. Kruidig en verfijnd in aanzet, met rijper geel fruit, iets groens en een kleine oxidatieve hint. Fijn houtgebruik, heel mooi gedoseerd. Mooie zuren. Lengte, verfijning.
Achteraf bezien hadden we de grote Bourgogne moeten herkennen. Maar wie verwacht dit nu als opener?
Klein domein van 9 ha in Santenay. Deze Corton-Charlemagne is geografisch een beetje een buitenbeentje voor deze wijnmaker, want de hoofdmoot van wijngaarden bevinden zich in Santenay, en Chassagne-Montrachet.

b.- Domaine de Vacceli Quartz Blanc 2016 IGP Île de Beauté (Corsica) (GdT/ASOdB)
Carcaghjolu Bianco, Ghjenuvese, Cudiverta, Riminese… Ooit al van gehoord? Het zijn de druivensoorten waar deze witte wijn van gemaakt wordt. Autochtone Corsicaanse druiven op kwartsbodem.
Aromatisch, geel fruit, bloemetjes, amandel en marsepein. Zacht en zalvend in aanzet, geel fruit en droesem (bâtonage?) en saliniteit. Wat warmte en alcohol. Korrelig in afdronk. Mooie wijn, mist misschien wat karakter.
Ik krijg deze wijn mee naar huis, en dit blijkt een ware passe-partout bij de maaltijd. Door de discrete structuur past de wijn zich aan aan zowat elk gerecht, en geeft daarbij een diversiteit aan indrukken vrij. Daardoor toch mooie wijn!

Chef Franco had ondertussen een stukje gerookte zalm in Gravad Lax stijl opgediend. Erg mooi gerecht.

Het echte werk gaan nu beginnen…
Tegelijk wordt ons een rundscarpaccio van het Fassione rund voorgezet, in ruime portie. Genieten!

Grenache

1- Domaines Lupier “La Dama” 2015 D.O. Navarra (Spanje) (SvdW/NDW)
Oude Garnacha aangeplant in 1903, op 700 meter hoogte en op kalkbodem, biodynamisch, 14 hl/ha. Van 15 piepkleine percelen met zeer oude garnachastokken in de bergen rondom het plaatsje Olite worden de druiven apart gevinifieerd. Het blenden van de wijn vindt op het laatste moment plaats. The Wine Advocate geeft 96/100: “…This is truly sensational, full of mineral energy…
Primair rood en zoetig fruit, kersensap, mineraal, Bio-neus, paars en blauw fruit en olijfjes na walsen. Stevig en warm in aanzet, met een pepertje, heel mooie sappigheid en goede zuurtjes. Zachte tannines, warmte zit goed omweven.
Schitterende wijn, die als opener van het thema misschien niet alles heeft prijsgegeven, en best enkele plaatsen later had mogen komen.

2- Pegaso Zeta 2015 Vino de la Tierra de Castilla y Leon (Spanje) (MR/HVH)
Van de Bodegas Compañía de Vinos Telmo Rodríguez. Telmo Rodríguez spendeerde jaren opzoek naar vergeten historische, verwaarloosde wijngaarden in de meest afgelegen hoeken van Spanje. In de Sierra de Gredos vond hij deze oude Garnacha wijngaard, op leisteen en granietachtige bodems boven een basis van magmatische gesteenten. Sierra de Gredos heeft nog geen eigen appellatie omdat het verspreid ligt over drie verschillende provincies. In het zuiden van de provincie Avila worden wijnen aangeduid als Vino de la Tierra de Castilla y León, in het noorden van Toledo is een klein gebied binnen de benaming Méntrida, en ten westen van Madrid zijn de wijnen gelabeld Vinos de Madrid.

Spontane gisting, opvoeding van 6 maanden op 500 liter vaten van diverse herkomst en ouderdom en 6 maanden op tank.
Donker rood fruit, zwarte kersen, mineraal, rokerig; ijzervijlsel en bloed, fijne complexiteit. Warmte in aanzet, kruidigheid, aardbei en rood fruit, fijne tannines. Lichtheid ondanks de warmte. Zoet fruitigheid en mooie kruidigheid in afdronk. Fijne maar opvallende tannines. Mooie wijn. Prijs/kwaliteit top.

3- Donkey & Goat Grenache Noir 2015 El Dorado California (USA) (TS/JDV)
Aan de westelijke rand van de bergen van de Sierra Nevada ligt de wijnstreek Sierra Foothills in Californië. AVA sinds 1987, met wijngaarden die werden geplant tijdens de California Gold Rush in de 19e eeuw. Door de ligging in het binnenland zijn de dagen heet en droog te zijn, terwijl de nachten aanzienlijk koeler zijn. Uitzondering is El Dorado, waar door de grote hoogte  een koelere klimaat heerst. Jared en Tracey Brandt maken wijn op een natuurlijke manier, zowel in de wijngaard als in de kelder. Verrassend: 93% grenache is geblend met 7% pinot gris in deze wijn.
Aards en animaal, met wat vegetaliteit maar ook delicaat gerijpt fruit. Lichtjes volatiliteit bij opwarmen. Zacht, fijn, zwart, gedroogd en gekonfijt fruit, lichtvoetig mondgevoel. Zachte, lange afdronk met rijp zwart fruit.
Dit deed mij wat denken aan de wijnen van Viret: natuurlijk en verfijnd. 13,4% alcohol slechts…

Er komt een ronduit schitterende risotto acquerello met lamsragout en asperges op ons tafeltje. Echt geweldig!

4- Coume del Mas Schiste 2017 AOP Collioure (F) (MR/HVH)
Grenache Noir uit het zuiden van de Roussillon, steile hellingen vlak aan de kust, met terrassen die vooral uit ‘schist’, verweerde leisteen bestaan. 22 hl/ha, geen hout.
Donker paarsrood. Nog erg gesloten. Minerale neus, groene walnootschillen, kruidigheid, gerookt, vlezig, warm zwart fruit. Rond en rijp, zwoel zwart fruit in de mond, stevig kruidig, fraaie fraicheur met veel sappigheid. Gedroogd zwart fruit en heel rijpe frambozen, krachtig en fijn. Lange, stevige afdronk met olijven en zwart en gedroogd fruit. 
Mooie wijn, die zijn warme afkomst niet kan verloochenen, maar toch veel frisheid bewaard kreeg.

5- Chapelle St. Theodoric Les Sablons 2016 AOP Châteauneuf-du-Pape (F) (SvdW/NDW)
Grenache op zandbodem. De haast mythische Château Rayas is hiervan wellicht het hoogtepunt. Chapelle St. Theodoric bezit een klein perceeltje in de ‘lieu-dit’ Pignan dat onmiddellijk naast het allerbeste stuk van Ch. Rayas ligt met een bodem van bijna puur zand. De minuscule wijngaard van Le Grand Pin bestaat uit oude wijnstokken. In 2011 werd een perceel van 0,24 hectare van Le Grand Pin opnieuw beplant. 2016 is de eerste oogst van de nieuwe wijnstokken. Omdat de wijnmaker aarzelde om het nieuwe fruit in Le Grand Pin zelf te verwerken,  besloot hij om de wijn in degelegenheidscuvée Les Sablons te declasseren.
Lichte kleur, transparant. Fijne, houtgedreven neus met floraliteit, witte chocolade, aards. Complex. Zacht, rijp, vlezig en hout, maar heel fijn en korrelig. In de afdronk licht drogende tannines. Verfijnd en complex, maar veel te jong. Grote wijn met een grote toekomst. 

De chef serveert een gerechtje van Panceta di Porchetta (gelakt en gegaard buikspek), dat fantastisch gaat met de volgende wijnen…

6- Giovanni Montisci Barrosu Riserva Franzisca 2016 DOC Cannonau di Sardegna (I) (ASOdB/GdT)
Afkomstig uit het bergachtige binnenland van Sardinië. Giovanni Montisci heeft een cultstatus verkregen voor zijn krachtige wijnen van organisch gekweekte oude wijnstokken op 650 meter hoogte. De kille nachten zorgen voor frisheid en geven diepe, complexe Cannonaus. Spontane gisten, grote vaten en ongefilterd gebotteld.
Floraal, animaal, leder, vlezig, ijzer, bloed. Veel fruit, van het warme, zwarte soort, met kruidigheid en zuurtjes. Veel alcohol, tannines, zuurtjes. Stevig maar fijn, goed gestructureerd. Groots!

7- Finca La Imperatriz Granacha Cepas Viejas 2014 DOC Rioja (Spanje) (TS/JDV)
Een 100% Garnacha uit de Rioja Alta, waar deze druif in de minderheid is. Rioja Alta heeft klimatologisch een meer koelere, Atlantische invloed, wat zich vertaalt in een langzamere rijping van de druiven. Daardoor is deze subregio geschikt voor druivensoorten die goed zijn aangepast aan koelere klimaten, zoals Tempranillo of Viura. Garnacha doet het hier goed als de wijnstokken erg oud zijn. Dat is hier het geval: de stokken zijn 65 jaar geleden aangeplant, en staan op een perceel met een 40cm dikke witte kiezellaag. Gisting in 500 liter Franse eiken vaten van een of twee jaar oud, met verblijf op droesem gedurende tien maanden.
Wat evolutieve neus met gekonfijt en gedroogd zwart fruit, breder, beetje eucalyptus, hout. Stevige materie, kruidig, zwoel en warm. Mooie zuren brengen evenwicht. Lange, kruidige en verfijnde afdronk. Fluwelige wijn. 

8- Domaine Usseglio Raymond Cuvée Imperiale 2015 AOP AOP Châteauneuf-du-Pape (F) (SvdW/NDW)
Grenache van meer dan 100 jaar oud, geplant in 1902 in de lieux-dits Piallon, Grand Pierre en Girardette. 95% grenache en 5% andere toegestane variëteiten in deze wijn, gedeeltelijk ontsteeld, opgevoed gedurende 18 maanden in beton. Volledig biologisch werkend domein, Demeter gecertificeerd.
Donkere, geconcentreerde kleur. Klassieke, Franse neus met zwart fruit, mineraliteit, garriguekruiden, bloed en ijzer. Stevige aanzet met zwart en blauw fruit, kruidigheid. De warmte is hier niet storend. Peperig pikantigheidje. Stevige tannines, korrelig, nog prominent op de voorgrond. Mooie wijn, maar mag gerust voor enkele jaren de kelder in, want nu veel te jong.
Jeb Dunnuck geeft 98/100, Robert Parker 94/100.

Het dessert komt op tafel. Ik ben vergeten wat er op het bordje lag. Maar lekker was het alleszins. Ik profiteer ervan om mijn dessertwijn te serveren.
9- Robert Doutres Banyuls 1982 (F) (MR/HVH)
Deze Banyuls is een VDN (Vin Doux naturel), een zoete dessertwijn verrijkt met alcohol. Vin doux naturel, vooral van grenache noir, kan lang bewaard worden, zoals deze wijn van 37 jaar oud bewijst. Het etiket is niet meer leesbaar, slachtoffer van de vele jaren in de kelder.
Ik heb moeite met de kurk, die helemaal verbrokkelt bij het openen, waardoor ik een gezonde argwaan koester voor de inhoud van de fles. Gelukkig komt chef Franco te hulp met zeefje en karaf. Hij mag van mij eerst proeven, om te weten of het allemaal de moeite is. Zijn gezicht sprak boekdelen. “Wat een fruit nog”, waren zijn eerste woorden.
16% alcohol slechts, en dan nog met aanvulling met alcohol, dit dateert dus duidelijk van voor de klimaatverandering…
Rijp maar fijn zwart fruit, noot, thee, gedroogde vruchten als vijgen en dadels, donkere kersenconserven. Zacht en suave, met nog heel veel rijp en zwart fruit, en nootjes, vijgen en dadels. Verfijnde alcohol, verweven tannines, mooie zuren. Lange en complexe afdronk, groots, romig, warm. Unieke wijn, grote ervaring.

10- Château Rayas Réservé 2008 AOP Châteauneuf-du-Pape (F) (GdT/ASOdB)
Sommige wijnen moet je niet blind proeven“, zegt Gianluca terwijl hij deze fles te voorschijn tovert.
De naam Rayas was al gevallen, bij de Châteauneuf “Les Sablons” van Steven (wijn 5).
Rayas is een eerder klein domein van 10ha, een beetje “teruggetrokken” in het  bos, met een zeer zanderige en arme grond die wijnen met veel finesse geeft.
Over de decennia heen is de reputatie van Rayas gesmeed door de excentrieke Louis Reynaud die er tot aan zijn dood in 1978 de scepter zwaaide. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Jacques, een net zo exotische, kunstzinnige en ontwikkelde figuur, met een groot talent voor het maken van wijn. Heden ten dage is het Emmanuel Reynaud die naast de wijnen van Château des Tours de wijnen van Château Rayas en Château Fonsalette maakt.
Er zijn weinig huizen in Frankrijk die een wijn maken van een dergelijke sublieme, geconcentreerde genialiteit als Château Rayas. En er is er niet één zo legendarisch: zo veel is er geschreven over dit kleine, verborgen, bijna vergane bezit, over zijn onorthodoxe methoden en over zijn excentrieke eigenaars, dat de bezoekers, aangenomen dat ze er in slagen de plek te vinden, wel beducht mogen zijn.” schrijft James Turnbull in zijn boek “Droomwijnen van de Rhône“.
In een mooi interview met Emmanuel Reynaud in Le Monde kunnen we lezen: “Het is het zeezand, zonder klei, heel fijn en heel licht, dat de rijkdom van het domein is. En tegelijkertijd is deze rijkdom onze armoede. Omdat er geen klei is om water en voedingsstoffen vast te houden, produceert deze zeer eenvoudige grond zeer lichte vruchten en een kleine oogst.”
De wijn is erg zeldzaam en beperkt te verkrijgen. Ook dat is een van de kenmerken van het domein: “Ik neem regelmatig nieuwe klanten aan en als het nodig is, elimineer ik anderen. Ik wil dat gepassioneerde wijnliefhebbers mijn wijn leren kennen. Ik kan niet iedereen voldoen, ik verkoop kleine hoeveelheden, ik verdeel. Eén fles per jaar is al veel!

Delicaat tropisch rood fijn fruit, rijpe aardbei en bosbes, floraal, delicaat, gerookt, aardsheid, wat boenwas. 
Complexe en zilte aanzet met opvallende saliniteit. Verfijnd mondgevoel, met terug dat delicate fruit, bijna etherisch, zachte kruidigheid, beetje peper.
Lange en verfijnde afdronk vol bosaardbeitjes, bessen en kruiden.
Onvergetelijke wijn. Met uiteraard nog een grote toekomst voor zich.

We hebben wijnen geproefd met een grote veelzijdigheid. Finesse in Sierra de Gredos en Navarra, stevigheid en kracht in de Zuid-Franse wijnen en vooral de Châteauneufs, structuur maar met evenwicht bij de Cannonau en de Rioja. De Californische “natuurwijn” met een hoekje af, net daarom zo boeiend.
De twee laatste wijnen waren geweldig. Een Banyuls VDN van 37 jaar oud een een mythische icoonwijn als afsluiter.

Zoals elke keer sluit ik af met welgemeende woorden an dank aan alle proevers voor de schitterende wijnen en het fijne warme gezelschap. Dit is telkens zo genieten, en tegelijk veel bijleren.

En niet te vergeten: even welgemeende dank aan chef Franco en heel het team van restaurant Spiga d’Oro! Het was verrukkelijk!

 

Bronnen:
Jancisrobinson.com
Garnachagrenache.com
winebible.co.uk
The Wine Bible
Grapes and Wines of the World
Jancis Robinson
Bodegas La Emperatriz
Boutelegier

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.